Gần 5.000 mẫu, nhưng giá trị nằm ở dữ liệu có thể đối chiếu
Thu thập ADN thân nhân liệt sĩ là việc lấy mẫu sinh học từ người thân, gắn thông tin nhận dạng vào cơ sở dữ liệu để hỗ trợ tìm kiếm và xác định hài cốt chưa rõ danh tính. Đây không chỉ là một đợt vận động hành chính: dữ liệu chỉ có ích khi mẫu được thu đúng quy trình và thông tin thân nhân được kiểm tra, cập nhật đầy đủ. Từ tháng 7 đến tháng 10-2026, qua hai đợt triển khai, Công an tỉnh Quảng Ngãi thu được 4.929 mẫu ADN của thân nhân các liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại địa phương. Con số gần 5.000 cho thấy quy mô đáng kể, nhưng thành công cuối cùng không thể đo bằng số mẫu đơn thuần. Mục tiêu là tạo nguồn dữ liệu đủ tin cậy để đối chiếu, qua đó tăng cơ hội xác định danh tính liệt sĩ và trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh.
Đưa điểm thu mẫu đến gần gia đình hơn
Cách làm ở Quảng Ngãi cho thấy khâu tiếp cận người dân quan trọng không kém việc lấy mẫu. Lực lượng công an phối hợp đơn vị chuyên môn tổ chức ba điểm thu mẫu lưu động, hướng dẫn thân nhân hoàn thiện giấy tờ và tích hợp thông tin sinh trắc học ADN vào cơ sở dữ liệu căn cước. Với 174 thân nhân cao tuổi hoặc đang điều trị tại bệnh viện, cán bộ đến tận nhà và bệnh viện để lấy mẫu thay vì yêu cầu họ đi đến điểm tập trung. Đó là lựa chọn đúng: nếu quy trình thuận tiện hơn, những gia đình khó di chuyển ít có nguy cơ bị bỏ lại khỏi nguồn dữ liệu. Việc đối chiếu hồ sơ và cập nhật thông tin dân cư cũng cần được xem là phần cốt lõi của thu thập ADN, chứ không phải thủ tục phụ. Một mẫu thiếu thông tin liên kết có thể khó đóng góp cho công việc xác minh.
Tánh Linh mở đợt hai, phục vụ cả các xã lân cận
Tại Tánh Linh, công an xã triển khai giai đoạn hai theo kế hoạch của Công an tỉnh Lâm Đồng, đồng thời làm điểm thu mẫu cho thân nhân trong xã và các địa bàn lân cận gồm Suối Kiết, Đồng Kho, Bắc Ruộng và Nghị Đức. Hoạt động lấy mẫu bắt đầu sáng 3-11-2026 với sự phối hợp của công an các xã và lực lượng chức năng. Đợt này ghi nhận 38 mẫu: Tánh Linh 13 trường hợp, Bắc Ruộng 5, Suối Kiết 5, Nghị Đức 4 và Đồng Kho 3. Quy mô nhỏ hơn nhiều so với kết quả toàn tỉnh ở Quảng Ngãi, nhưng hai hoạt động không nên bị đặt thành cuộc đua số lượng. Mô hình điểm thu gom liên xã có giá trị thực tế vì giảm phân tán, giúp thân nhân tiếp cận một đầu mối và tạo điều kiện rà soát hồ sơ đồng bộ.
Dữ liệu cần được làm sạch và tiếp tục bổ sung
Hai hoạt động nằm trong nỗ lực rộng hơn nhằm xây dựng dữ liệu ADN liệt sĩ phục vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ. Ở Tánh Linh, lực lượng triển khai vừa lấy mẫu vừa hướng dẫn thu thập, cập nhật thông tin thân nhân vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; công an địa phương cùng các lực lượng cơ sở cũng đến từng hộ tuyên truyền về mục đích và ý nghĩa của chương trình. Quảng Ngãi cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành và địa phương để làm sạch dữ liệu dân cư, thu mẫu những thân nhân còn lại và triển khai các hoạt động hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ vào năm 2027. Kết quả hiện có là bước tiến đáng ghi nhận, nhưng giá trị nhân văn chỉ thành hiện thực khi dữ liệu được cập nhật, đối chiếu và chuyển hóa thành những danh tính được xác nhận.
