Thi vào lớp 10 chuyên theo khối: Giảm áp lực, lo học sinh giỏi Hóa mất lợi thế

Đổi cách thi để bớt chạy đua kiến thức chuyên sâu

Thi lớp 10 chuyên theo khối là phương thức tuyển sinh dự kiến xếp thí sinh vào các khối Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội hoặc Ngoại ngữ, thay vì tổ chức tuyển riêng theo từng môn chuyên. Đây là thay đổi đáng chú ý trong dự thảo Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ngày 10/11 về hoạt động và tuyển sinh lớp 10 chuyên; các sở, trường có thể áp dụng từ năm học 2027-2028 hoặc lùi sang năm học 2028-2029 nếu chưa đáp ứng điều kiện. Mục tiêu giảm áp lực luyện thi chuyên sâu là hợp lý: học sinh không phải dồn sức ghi nhớ trước kiến thức nâng cao của từng môn, còn bài đánh giá năng lực được định hướng kiểm tra đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề ở nền tảng THCS. Nhưng giảm luyện tủ chỉ là thành công nếu cách thi mới vẫn nhận ra được năng khiếu riêng, thay vì thay một cuộc đua kiến thức bằng cuộc đua điểm ở môn có trọng số cao.

Ba bài thi thay cho tuyển sinh riêng từng môn

Theo dự thảo, tuyển sinh trường chuyên chuyển từ đăng ký theo môn sang ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Với khối Khoa học tự nhiên, thí sinh dự kiến làm Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Toán nâng cao có hệ số tối thiểu 2, hai bài còn lại hệ số 1. Cấu trúc chung của dự thảo cũng gồm bài nâng cao, bài đánh giá năng lực và bài thi đại trà; điểm bài nâng cao nhân hệ số 2, các bài còn lại hệ số 1. So với hiện nay, khi học sinh thi lớp 10 chuyên thường làm bốn môn và đề thi, cách tính điểm khác nhau giữa trường thuộc sở với trường thuộc đại học, phương án mới hứa hẹn thống nhất hơn. Tuy nhiên, một khuôn khổ đồng nhất chưa chắc đã công bằng nếu bài thi hoặc cách tính điểm không phân biệt được thế mạnh giữa các môn trong cùng một khối.

Học sinh giỏi Hóa có thể bị lu mờ?

Nỗi băn khoăn của học sinh giỏi Hóa không phải là việc các em có cần nền tảng Toán hay không; Toán là công cụ quan trọng trong tính toán và phân tích khoa học. Vấn đề là điểm Toán nâng cao có thể chi phối cơ hội vào khối đến mức nào. Nếu năng lực Hóa nổi trội nhưng kết quả Toán không tương ứng, thí sinh có thể mất lợi thế trong khi điểm chuẩn được áp dụng chung cho cả khối, không chia chỉ tiêu riêng theo từng môn. Tư duy hóa học còn thể hiện ở khả năng giải thích hiện tượng, nhận diện quy luật và vận dụng kiến thức, không hoàn toàn đồng nhất với việc giải bài toán nâng cao. Bài đánh giá năng lực dự kiến không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu từng môn, nên cũng chưa rõ đề sẽ nhận diện những năng lực đặc thù ấy ra sao. Mở rộng nền tảng liên môn là cần thiết, nhưng trường chuyên vẫn phải phát hiện và bồi dưỡng tài năng môn học. Nếu cách chấm không làm được cả hai, cải cách có nguy cơ giảm áp lực ôn luyện bằng cách thu hẹp cơ hội của chính những em có năng khiếu riêng.

Điều học sinh lớp 9 cần theo dõi

Dự thảo không tuyên bố xóa bỏ học chuyên sâu theo môn. Mô hình được định hướng theo ba tầng: giáo dục toàn diện, nâng cao theo khối và chuyên sâu theo môn học, kết hợp dự án liên môn. Sau khi vào trường, học sinh có thời gian trải nghiệm, được tư vấn và lựa chọn môn chuyên sâu; việc học theo môn sẽ ổn định hơn từ lớp 11. Điều đó giúp giảm nỗi lo rằng chọn khối đồng nghĩa với từ bỏ Hóa, nhưng không giải quyết ngay câu hỏi ai có cơ hội trúng tuyển nếu điểm thi ban đầu nghiêng nhiều về Toán. Bộ dự kiến tiếp tục lấy ý kiến địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên và phụ huynh để hoàn thiện phương án. Học sinh lớp 9 đã hướng tới chuyên Hóa nên theo dõi thời điểm áp dụng, cấu trúc bài đánh giá năng lực, cách tính điểm và quy định chỉ tiêu của trường mình dự định đăng ký; công bố sớm các thông tin này sẽ giúp các em điều chỉnh kế hoạch ôn tập.

Kết luận: thi chuyên theo khối có lý do thuyết phục khi hướng tới giảm luyện thi chuyên sâu và phát triển nền tảng rộng hơn. Nhưng sự công bằng không thể đo bằng số môn thi ít đi hay đề thi bớt chuyên biệt. Phương án chỉ đạt mục tiêu nếu vừa đánh giá được năng lực chung, vừa không để một bài thi nặng trọng số che khuất tố chất Hóa học và những năng khiếu khác. Trước khi dự thảo trở thành quy định, cách xây dựng đề, tính điểm và bảo đảm cơ hội cho từng nhóm học sinh cần được làm rõ.