Toán học cần rời khỏi trang giấy
Dạy Toán STEM ở THCS là cách tổ chức học tập để học sinh dùng kiến thức toán học cùng các lĩnh vực liên quan nhằm thiết kế, tạo ra sản phẩm và giải quyết một vấn đề thực tế. Giá trị của cách dạy này nằm ở việc biến công thức thành công cụ, chứ không phải thêm một hoạt động thủ công vào cuối bài. Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, tổ chức chuyên đề cấp thành phố về dạy Toán theo định hướng STEM, hướng tới phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây là hướng đi đáng chú ý vì học sinh thường khó thấy ý nghĩa của hình học nếu chỉ ghi nhớ định nghĩa và làm bài trên giấy. Khi các em phải đo, dựng hình, lựa chọn vật liệu rồi giải thích sản phẩm, kiến thức được kiểm chứng bằng việc làm. Toán THCS thực tiễn vì vậy không phải phần minh họa bên lề, mà nên là đích đến của bài học.
Từ hình thoi, hình vuông đến sản phẩm
Tiết dạy minh họa do cô Đỗ Thị Quyên thực hiện cùng học sinh lớp 8B1 tập trung vận dụng tính chất hình thoi và hình vuông trong thiết kế sản phẩm STEM. Bài học kéo dài hai tiết, kết hợp ôn tập kiến thức với thực hành chế tạo sản phẩm theo chủ đề Halloween. Học sinh dùng hiểu biết về cạnh, góc, đường chéo và tính chất hình học để đo đạc, tạo hình, gấp ghép diều và hộp kẹo. Cách thiết kế này khiến lựa chọn hình dạng có lý do toán học, thay vì chỉ dựa vào cảm tính. Các nhóm còn trình bày sản phẩm và giải thích kiến thức đã áp dụng, qua đó luyện giao tiếp, hợp tác và sự tự tin. Một bài học STEM tốt không nhất thiết cần thiết bị phức tạp; điều quan trọng là nhiệm vụ buộc học sinh huy động kiến thức, thử phương án và nêu được vì sao sản phẩm của mình hoạt động.
Thiết kế nhiệm vụ để học sinh tự suy nghĩ
Điểm đáng học hỏi không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng, mà ở cách giáo viên chuyển giao nhiệm vụ. Chuyên đề gợi ý cho giáo viên Toán cách xây dựng kế hoạch bài dạy STEM, giao nhiệm vụ học tập hiệu quả và đánh giá năng lực học sinh toàn diện. Nhiệm vụ nên có vấn đề rõ ràng, giới hạn phù hợp và cơ hội cho nhiều cách giải; giáo viên cần đánh giá cả lập luận, quá trình thử nghiệm, khả năng hợp tác lẫn sản phẩm. Trong tiết minh họa, học sinh dùng công cụ AI để tìm thông tin nhưng phải kiểm chứng kết quả bằng tư duy phản biện và lập luận toán học. Đó là phân công vai trò hợp lý: công nghệ hỗ trợ tìm kiếm, còn người học chịu trách nhiệm xác nhận và giải thích. Nếu chỉ chấm món đồ đẹp, bài học dễ lệch sang trang trí; nếu coi trọng cách các em dùng hình học để ra quyết định, sản phẩm trở thành bằng chứng của việc học.
Bồi dưỡng giáo viên để STEM không dừng ở tiết mẫu
Một hội thảo cấp thành phố có thể khơi gợi cách làm, nhưng để STEM thành nề nếp, giáo viên cần thời gian tập huấn, trao đổi và hỗ trợ triển khai. Trong hai ngày 30 và 31/10, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Văn phòng Plan tại Tuyên Quang tổ chức tập huấn năng lực dạy học STEM tích hợp cho giáo viên cốt cán THCS; chương trình có 60 giáo viên từ 20 trường tham gia. Nội dung gồm lựa chọn, xây dựng chủ đề phù hợp chương trình và điều kiện địa phương, vận dụng phương pháp dạy học tích cực, đồng thời tổ chức câu lạc bộ STEM theo năng lực và sở thích học sinh. Giai đoạn 2027–2029, dự án dự kiến hỗ trợ câu lạc bộ STEM/Robotic, thiết bị phòng học, sinh hoạt chuyên môn và tư vấn triển khai bài học, dự án; chương trình cũng khuyến khích học sinh nữ tham gia nghiên cứu và trải nghiệm sáng tạo. Đây là phần hậu thuẫn cần thiết để bài học STEM không phụ thuộc vào một giáo viên tiên phong.
Đo hiệu quả bằng năng lực vận dụng
Các hoạt động tại Võ Thị Sáu và đợt tập huấn cho giáo viên cốt cán cùng chỉ về một yêu cầu: đổi mới phương pháp phải dẫn tới năng lực vận dụng, không chỉ tạo không khí sôi nổi. Toán giữ vai trò then chốt trong STEM vì giúp học sinh mô hình hóa tình huống, đo lường, tính toán và xem xét tính khả thi của phương án. Với giáo viên, điều đó đòi hỏi kế hoạch bài dạy nối được mục tiêu toán học với một vấn đề đủ gần gũi; với học sinh, đòi hỏi các em trình bày được căn cứ cho lựa chọn và nhận ra điều cần điều chỉnh. Nếu bài học kết thúc ở sản phẩm bắt mắt, phần toán có thể bị lu mờ. Nhưng khi hình học giúp học sinh tạo hình chính xác, giải thích cấu trúc và đánh giá phương án, kiến thức trở nên có ích và dễ nhớ hơn.
Kết luận: dạy Toán STEM đáng đầu tư khi học sinh thực sự dùng toán để giải quyết việc cụ thể, còn giáo viên được trang bị cách thiết kế nhiệm vụ và đánh giá quá trình. Từ tiết học về hình thoi, hình vuông đến bồi dưỡng quy mô nhiều trường, hướng đi này có nền tảng thực tế; bước quyết định là duy trì hỗ trợ để mỗi bài học STEM vừa có sản phẩm, vừa làm sáng rõ tư duy toán học.
