Khi hình học trở thành công cụ để làm
Dạy Toán theo định hướng STEM là cách tổ chức bài học để học sinh kết nối kiến thức toán học với khoa học, công nghệ và kỹ thuật nhằm thiết kế sản phẩm, kiểm tra giải pháp và xử lý vấn đề thực tế. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì giúp học sinh thấy hình học không chỉ là tập hợp định lý cần ghi nhớ, mà còn là phương tiện để đo đạc và tạo ra vật thể có hình dạng, kết cấu phù hợp. Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, tổ chức chuyên đề cấp thành phố về dạy Toán theo định hướng STEM, hướng tới phát triển năng lực vận dụng kiến thức toán học vào thực tiễn. Chuyên đề chọn hình thoi và hình vuông làm điểm xuất phát cho một bài học thiết kế sản phẩm. Đó là lựa chọn thuyết phục: muốn học hình học thực tiễn, học sinh cần được đặt trước một nhiệm vụ mà công thức có ích cho kết quả cuối cùng.
Từ cạnh, góc đến diều và hộp kẹo
Trong bài dạy minh họa do cô Đỗ Thị Quyên thực hiện cùng học sinh lớp 8B1, các em vận dụng tính chất hình thoi và hình vuông để thiết kế sản phẩm STEM. Bài học kéo dài hai tiết, kết hợp ôn kiến thức với thực hành chế tạo sản phẩm theo chủ đề Halloween. Học sinh dùng hiểu biết về cạnh, góc, đường chéo và các tính chất hình học để đo, tạo hình, gấp ghép diều và hộp kẹo. Điểm đáng giá không nằm ở sản phẩm thủ công tự thân, mà ở việc học sinh phải chứng minh lựa chọn hình học của mình có tác dụng. Các em còn vận dụng trục đối xứng, tâm đối xứng để định hình kết cấu sản phẩm. Khi kiến thức được kiểm tra bằng vật thể thật, sai lệch trong phép đo hay cách ghép nối hiện ra rõ ràng hơn một lỗi trên trang vở. Đó là trải nghiệm giúp toán học trở nên có ý nghĩa, thay vì chỉ là bài tập làm xong rồi bỏ lại.
Nhiệm vụ tốt quyết định bài học STEM
Muốn chuyển từ giờ học lý thuyết sang giáo dục STEM THCS, giáo viên không thể chỉ thêm hoạt động làm đồ vật vào cuối bài. Nhiệm vụ cần buộc học sinh dùng kiến thức để giải quyết một yêu cầu cụ thể, đồng thời tạo cơ hội cho các em thử nghiệm, phát hiện hạn chế và điều chỉnh sản phẩm. Chuyên đề tại Võ Thị Sáu gợi mở cho giáo viên Toán THCS cách xây dựng kế hoạch bài dạy STEM và đánh giá năng lực học sinh toàn diện. Cách chuyển giao nhiệm vụ vì thế quan trọng không kém phần giảng giải: học sinh phải hiểu mình cần tạo ra gì, kiến thức nào có thể sử dụng và làm sao kiểm chứng kết quả. Trong tiết học, các em được dùng AI để tìm kiếm thông tin, sau đó kiểm tra bằng lập luận toán học; đồng thời trình bày, hợp tác và nhận xét ưu, nhược điểm sản phẩm. Bài toán tối ưu vật liệu còn đưa vào một tiêu chí đời sống rõ ràng: làm sao sử dụng vật liệu tiết kiệm mà vẫn đáp ứng yêu cầu.
Từ tiết dạy mẫu đến thực hành thường xuyên
Một tiết học minh họa chưa đủ để thay đổi cách dạy trên diện rộng, nhưng chuyên đề có thể mở đầu cho công việc thiết thực hơn: giáo viên cùng thiết kế nhiệm vụ, chia sẻ cách tổ chức và thống nhất tiêu chí đánh giá. Hoạt động này tạo diễn đàn để giáo viên trao đổi kinh nghiệm đổi mới phương pháp tích hợp STEM trong môn Toán. Điều cần duy trì sau buổi chuyên đề là chuyển những gợi ý thành kế hoạch bài dạy có thể áp dụng, trong đó sản phẩm không lấn át mục tiêu học tập và đánh giá ghi nhận cả quá trình lập luận, hợp tác lẫn kết quả chế tạo. Thông điệp của buổi học khá rõ: Toán học giữ vai trò kết nối ý tưởng với phép đo, kết cấu và khả năng sử dụng của sản phẩm. Dạy Toán STEM có giá trị khi học sinh không chỉ làm ra một chiếc diều hay hộp kẹo, mà còn giải thích được vì sao hình dạng ấy phù hợp. Đưa hình học ra khỏi trang sách, vì vậy, không phải bỏ lý thuyết mà là cho lý thuyết một việc để làm.
