Mục tiêu lớn, thước đo không chỉ là doanh thu
Ngành bán dẫn là lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và đóng gói các linh kiện bán dẫn, đòi hỏi năng lực chuyên môn, hạ tầng kỹ thuật và liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và đối tác quốc tế. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đạt doanh thu bán dẫn trên 25 tỷ USD mỗi năm và phát triển hơn 50.000 kỹ sư cùng nhân lực có trình độ đại học trở lên. Đây là định hướng có cơ sở chính sách khi Nghị quyết 57 xác định bán dẫn là lĩnh vực ưu tiên, nhưng con số doanh thu không thể là thước đo duy nhất. Điều quan trọng hơn là phần giá trị do doanh nghiệp và nhân lực trong nước tạo ra, thay vì chỉ tính quy mô hoạt động của các tập đoàn đặt cơ sở tại Việt Nam.
Tín hiệu mở rộng ban đầu là đáng chú ý: số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này tăng từ khoảng 50 vào năm 2023 lên khoảng 100 hiện nay. Tuy vậy, số lượng doanh nghiệp tăng chưa đồng nghĩa năng lực công nghệ đã đủ sâu. Muốn mục tiêu năm 2030 có sức nặng, Việt Nam cần biến sự hiện diện của nhà đầu tư quốc tế thành cơ hội học hỏi, hợp tác và phát triển nhà cung ứng nội địa.
50.000 nhân lực cần đi cùng năng lực thực hành
Mục tiêu đào tạo hơn 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên là cần thiết, nhưng đếm bằng cấp sẽ không giải quyết được bài toán tuyển dụng nếu người học thiếu kỹ năng phù hợp với công việc. Ngành cần đội ngũ có năng lực chuyên sâu và kinh nghiệm thực hành; vì vậy, mở rộng quy mô đào tạo phải gắn với phòng thí nghiệm, chương trình sát nhu cầu doanh nghiệp và cơ hội làm việc trong các dự án thực tế. Nhân lực bán dẫn không chỉ là kỹ sư thiết kế chip, mà còn cần đáp ứng nhiều khâu kỹ thuật và nghiên cứu khác nhau trong hệ sinh thái.
Hợp tác quốc tế có thể góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu công nghệ. Trung tâm Nghiên cứu Đổi mới Sáng tạo Vi điện tử, hợp tác với Viện Fraunhofer IMS của Đức, dự kiến được khánh thành và vận hành vào cuối năm 2026 tại khu đô thị khoa học công nghệ phía Bắc TP. Hồ Chí Minh. Giá trị của trung tâm sẽ được đo bằng năng lực nghiên cứu, cơ hội thực hành và khả năng kết nối với doanh nghiệp, chứ không chỉ bằng thời điểm mở cửa.
Hạ tầng và cửa vào chuỗi cung ứng chip
Bán dẫn không thể phát triển dựa trên nguồn nhân lực đơn lẻ: hoạt động nghiên cứu, sản xuất đòi hỏi nguồn điện ổn định, chất lượng cao, nguồn nước siêu sạch và giải pháp sử dụng tài nguyên hiệu quả. TP. Hồ Chí Minh và Becamex cho biết đã chuẩn bị năng lượng tái tạo, hệ thống cung cấp nước siêu sạch và tái sử dụng nước. Đây là bước chuẩn bị đáng khích lệ, nhưng năng lực hạ tầng phải được duy trì ổn định và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật thực tế thì mới tạo được lợi thế lâu dài.
Cùng với hạ tầng, doanh nghiệp trong nước cần lựa chọn bước đi phù hợp. Theo ông Võ Xuân Hoài, thay vì đặt mục tiêu tự phát triển một con chip hoàn chỉnh, doanh nghiệp nên bắt đầu từ những công đoạn phù hợp với năng lực hiện có. Cách tiếp cận này thực tế hơn: tạo cơ hội tham gia chuỗi cung ứng chip, học hỏi tiêu chuẩn và tích lũy năng lực trước khi tiến lên các khâu phức tạp. Chương trình kết nối nhà cung ứng và việc tiếp xúc với các tập đoàn quốc tế chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp nội đủ năng lực đáp ứng yêu cầu của bên mua.
SEMIEXPO Việt Nam 2026, do Hiệp hội Bán dẫn Đông Nam Á phối hợp với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh trong hai ngày 3 và 4/12, là một dịp kết nối đối tác và tìm hiểu cơ hội tham gia mạng lưới cung ứng quốc tế. Sự kiện có thể mở cửa, nhưng không thể thay thế quá trình nâng cấp công nghệ và chất lượng nhà cung ứng.
Tính khả thi phụ thuộc vào chiều sâu phát triển
Mục tiêu doanh thu trên 25 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030 là tham vọng, và nguồn thông tin hiện có chưa đủ để kết luận chắc chắn mục tiêu sẽ đạt được. Những điều kiện then chốt đều còn đòi hỏi thời gian: đào tạo đội ngũ đủ chuyên môn, bảo đảm điện và nước ổn định, phát triển năng lực nghiên cứu, đồng thời giúp doanh nghiệp Việt Nam vượt qua khoảng cách về công nghệ và tiêu chuẩn. Tăng số doanh nghiệp hay thu hút thêm tập đoàn quốc tế là tín hiệu tốt, nhưng không tự động bảo đảm giá trị trong nước tăng tương ứng.
Vì vậy, đánh giá tiến độ cần nhìn vào khả năng doanh nghiệp nội thực sự tham gia các công đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, chất lượng nhân lực được đào tạo và mức độ sẵn sàng của hạ tầng. Kết luận rất rõ: ngành bán dẫn Việt Nam có cơ hội, nhưng doanh thu mục tiêu chỉ khả thi nếu nhân lực, hạ tầng và năng lực sản xuất cùng tiến lên. Ưu tiên chiều sâu, thay vì chạy theo con số, sẽ tạo nền tảng đáng tin cậy hơn cho tăng trưởng.
