Từ tin cậy chính trị đến động lực kinh tế
Hợp tác Việt Nhật là quan hệ đối tác giữa hai nước, trong đó tin cậy chính trị tạo nền tảng để mở rộng thương mại, đầu tư, sản xuất và phối hợp trên các lĩnh vực chiến lược. Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 8 đến 11/11 vì vậy không nên chỉ được nhìn như một dấu mốc ngoại giao, mà còn là cơ hội thúc đẩy những dự án có ích cho doanh nghiệp và người dân. Đại sứ Nhật Bản Ito Naoki đánh giá chuyến thăm có ý nghĩa quan trọng đối với quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện. Kỳ vọng ấy có cơ sở: hai nước đã duy trì trao đổi cấp cao, còn hợp tác kinh tế ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, giá trị của chuyến thăm sẽ được đo bằng việc cam kết cấp cao có tạo ra đầu việc, đối tác và kết quả theo dõi được hay không.
Cứ điểm sản xuất cần gắn với doanh nghiệp Việt
Nhật Bản nhìn nhận Việt Nam là cứ điểm sản xuất tiềm năng của châu Á, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp tìm kiếm địa điểm sản xuất, nhà cung cấp và đối tác gia công. Đây là cơ hội đáng kể cho thương mại Việt Nhật ở các nhóm thiết bị điện, linh kiện điện tử, phụ tùng ô tô, máy móc và hàng chế biến. Quan hệ hàng hóa có tính bổ trợ: doanh nghiệp Việt có thể bán hàng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, trong khi công nghệ, thiết bị và nguyên liệu Nhật hỗ trợ năng lực sản xuất trong nước. Nhưng tăng kim ngạch thôi chưa đủ. Muốn lợi ích lan rộng, doanh nghiệp Việt cần nâng chất lượng, phát triển sản phẩm chế biến sâu và đáp ứng yêu cầu của đối tác; phía Nhật cần mở rộng liên kết với nhà cung cấp nội địa. Khi doanh nghiệp Việt có thêm đơn hàng và vai trò thực chất trong chuỗi cung ứng, lời hứa về cứ điểm sản xuất mới trở thành lợi ích kinh tế cụ thể.
Đầu tư Nhật Bản: ưu tiên lĩnh vực chiến lược
Đầu tư Nhật Bản có thể tạo giá trị vượt ra ngoài việc mở nhà máy nếu đi cùng chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và đào tạo lao động. Hai bên đang hướng tới mở rộng hợp tác trong đầu tư, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đồng sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt, năng lượng tái tạo, hạ tầng điện, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải là những hướng có dư địa hợp tác: Nhật Bản có công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý, còn Việt Nam có nhu cầu lớn về các giải pháp này. Đào tạo nhân lực bán dẫn và trí tuệ nhân tạo cũng cần gắn với nhu cầu tuyển dụng, phòng thí nghiệm và dự án thực tế. Những lĩnh vực này sẽ không tự tạo ra kết quả chỉ nhờ được nêu trong tuyên bố. Cần xác định dự án, cơ quan phụ trách, đối tác doanh nghiệp và cách đo tiến độ để biến ưu tiên chiến lược thành năng lực sản xuất mới.
Biến khuôn khổ đối tác thành lợi ích thiết thực
Khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện chỉ phát huy ý nghĩa khi có cơ chế triển khai rõ ràng. Diễn đàn hợp tác kinh tế, khoa học công nghệ dự kiến diễn ra ngày 9/11/2026 cùng các trao đổi cấp bộ trưởng về công nghiệp, thương mại và năng lượng là bước tiếp nối cần được theo dõi. Hoạt động kết nối nên chuyển từ giới thiệu chung sang ghép đúng nhu cầu với nhà cung cấp, đơn hàng và dự án; kế hoạch xúc tiến thương mại cũng cần có kết quả kiểm đếm được. Tác động cuối cùng không chỉ dành cho doanh nghiệp lớn: giao lưu hai chiều dự kiến đạt hai triệu lượt trước năm 2030, cộng đồng người Việt tại Nhật đã gần 700.000 người, và hai nước dự kiến mở cửa thị trường cho nho Nhật Bản cùng bưởi Việt Nam. Đây là những liên hệ cụ thể với đi lại, việc làm và cơ hội cho nhà sản xuất nông nghiệp. Chuyến thăm sẽ thành công nếu các cam kết được chuyển thành dự án, đơn hàng và kết quả bền vững cho cả hai phía.
