Không nên chờ bệnh nặng mới hành động
Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn. Đây không phải bệnh có thể xem nhẹ: bệnh có thể gây viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, diễn tiến nhanh và dẫn đến biến chứng nghiêm trọng nếu chậm phát hiện, điều trị. Các ca bệnh ở học sinh tại TP.HCM vì thế làm dấy lên những câu hỏi thiết thực về dấu hiệu não mô cầu, tiêm vaccine và cách xử trí khi trường có ca mắc. Theo thông tin được công bố đến ngày 21/10, TP.HCM ghi nhận 5 học sinh mắc bệnh nhóm B, trong đó một em tử vong. Bài học cần rút ra không phải là hoảng sợ hay tự cách ly theo tin đồn, mà là biết nhận diện triệu chứng, báo sớm cho nhà trường và làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Các dấu hiệu cần chú ý gồm sốt, đau đầu dữ dội, cứng gáy, buồn nôn, nôn ói hoặc ban xuất huyết. Biểu hiện ban đầu có thể dễ nhầm với bệnh thường gặp, nên phụ huynh không nên chờ đủ mọi triệu chứng mới tìm trợ giúp. Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí; đồng thời báo cho nhà trường và nhân viên y tế. Việc đánh giá, điều trị cần thuộc về người có chuyên môn, không nên tự suy đoán bệnh hay tự dùng kháng sinh.
Phòng bệnh là việc hằng ngày của cả lớp
Trong công tác phòng bệnh não mô cầu, những thói quen đơn giản cần được duy trì đều đặn thay vì chỉ nhắc đến khi xuất hiện ca mắc. Trạm Y tế phường Chợ Lớn đã phối hợp với 7 trường học — gồm 4 trường tiểu học, 2 trường THCS và một trường THPT — để hướng dẫn học sinh phòng bệnh lây qua đường hô hấp, trong đó có não mô cầu. Học sinh được nhắc che miệng, mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch; giữ vệ sinh cá nhân, lớp học và môi trường xung quanh. Các em cũng cần hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện bệnh đường hô hấp. Đây là những hành động dễ thực hiện, nhưng chỉ có tác dụng khi được áp dụng nhất quán ở trường lẫn ở nhà.
Nhà trường nên truyền đạt thông tin rõ ràng tới phụ huynh, tránh để khoảng trống thông tin bị lấp bằng đồn đoán. Trạm y tế và các trường đã đưa khuyến cáo qua trang thông tin điện tử, mạng xã hội và nhóm Zalo lớp học, giúp gia đình theo dõi sức khỏe học sinh và biết cần báo cho ai khi có biểu hiện bất thường. Giáo viên, nhân viên y tế trường học và phụ huynh cần thống nhất cách thông báo, theo dõi và chuyển trẻ đi khám khi cần. Mục tiêu không phải là tạo tâm lý kỳ thị học sinh mắc bệnh, mà là phát hiện kịp thời, bảo vệ người tiếp xúc theo đánh giá y tế và hỗ trợ trẻ trở lại lớp sau điều trị.
Có ca mắc: để ngành y tế đánh giá người tiếp xúc
Khi xuất hiện ca mắc, trường học cần phối hợp với cơ quan y tế thay vì tự quyết định ai phải dùng thuốc hoặc lớp nào cần nghỉ học. Tại Trường THCS Hai Bà Trưng, nơi ghi nhận 4 ca, nhà trường tạm dừng bán trú; hơn 2.000 học sinh, giáo viên và nhân viên được cấp kháng sinh dự phòng. Đây là biện pháp được triển khai trong tình huống cụ thể, không phải căn cứ để mọi trường tự áp dụng giống nhau. Ngành y tế cần đánh giá tình huống tiếp xúc và chỉ định dự phòng phù hợp; việc học cùng trường nhưng khác lớp hoặc có tiếp xúc tại gia đình cũng nên được hỏi trực tiếp cơ quan chuyên môn, không tự mua hay dùng kháng sinh.
Về vaccine não mô cầu, phụ huynh cần kiểm tra hồ sơ tiêm chủng và hỏi cơ sở tiêm chủng hoặc nhân viên y tế về lịch phù hợp. Một nam sinh mắc bệnh nhóm B từng tiêm một mũi vaccine phòng các nhóm A, C, Y, W nhưng chưa tiêm vaccine nhóm B. Trường hợp này nhắc rằng cần xem rõ nhóm được phòng và lịch tiêm của từng trẻ, thay vì nghĩ một mũi vaccine bao phủ mọi nhóm vi khuẩn. Nếu mất sổ hoặc trễ lịch, hãy liên hệ cơ sở tiêm chủng để được hướng dẫn kiểm tra; không tự suy luận rằng trẻ đã được bảo vệ đầy đủ hoặc hoàn toàn không được bảo vệ.
Phối hợp bình tĩnh, không bỏ qua dấu hiệu cảnh báo
Một phản ứng tốt khi có ca não mô cầu trường học cần đồng thời bảo vệ sức khỏe và giữ thông tin minh bạch. Gia đình theo dõi trẻ, báo ngay dấu hiệu nghi ngờ cho nhà trường và đưa trẻ đi khám; nhà trường thông tin kịp thời, phối hợp với nhân viên y tế và thực hiện hướng dẫn về người tiếp xúc, dự phòng hay tổ chức bán trú. Không nên tự kết luận rằng mọi học sinh trong trường đều có nguy cơ như nhau, cũng không nên giấu triệu chứng vì sợ ảnh hưởng việc học.
Kết luận quan trọng nhất là phòng bệnh không thể giao riêng cho nhà trường hay phụ huynh. Vệ sinh và giảm tiếp xúc gần là nền tảng mỗi ngày; nhận biết dấu hiệu và tìm trợ giúp sớm giúp tránh chậm trễ; còn vaccine và kháng sinh dự phòng cần được tư vấn, chỉ định theo từng tình huống. Phối hợp bình tĩnh, dựa trên hướng dẫn y tế, là cách thiết thực nhất để bảo vệ học sinh mà không biến một ca mắc thành nỗi sợ lan rộng.
