Thông qua đề án chưa có nghĩa là được công nhận
Khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc là mô hình phát triển được đề xuất nhằm đổi mới tổ chức quản lý và áp dụng các cơ chế phù hợp với vị thế, tiềm năng của đảo, chứ không phải danh hiệu đã được quyết định trao. Sáng 30/10, tại kỳ họp chuyên đề, HĐND tỉnh An Giang thông qua nghị quyết đối với đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt. Đây là bước chấp thuận ở cấp tỉnh, chưa đồng nghĩa Phú Quốc đã được công nhận theo mô hình mới.
Sự phân biệt này quan trọng: nghị quyết cho phép tỉnh hoàn thiện hồ sơ và đưa đề xuất vào quy trình thẩm định, nhưng chưa tự tạo ra quyền hạn hay chính sách mới tại địa phương. Đề án Phú Quốc vì thế nên được nhìn như một định hướng đang chờ cấp có thẩm quyền xem xét, không phải thay đổi đã có hiệu lực. An Giang là địa phương đầu tiên xây dựng đề án theo quy định mới của Luật Phát triển đô thị, thể hiện sự chủ động, nhưng kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc các bước tiếp theo.
APEC 2027 làm nổi bật nhu cầu quản lý đồng bộ
Lý do thúc đẩy đề xuất không chỉ nằm ở tham vọng tăng trưởng. Các công trình phục vụ APEC 2027 sẽ bổ sung năng lực về cửa ngõ, giao thông và dịch vụ hội nghị; để khai thác hiệu quả sau sự kiện, Phú Quốc cần phối hợp thống nhất hơn về quy hoạch, đầu tư, đất đai, môi trường và dịch vụ công. Nếu mỗi lĩnh vực vận hành rời rạc, hạ tầng mới khó chuyển thành lợi ích lâu dài cho kinh tế địa phương.
Theo định hướng của đề án, du lịch biển Phú Quốc sẽ là trụ cột trong mục tiêu xây dựng trung tâm dịch vụ và nghỉ dưỡng biển có sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời tạo động lực cho An Giang và Đồng bằng sông Cửu Long. Quy mô hiện tại cho thấy cơ sở để đặt mục tiêu cao: giai đoạn 2021–2025, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 114.828 tỷ đồng, còn tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt khoảng 198.512 tỷ đồng. Nhưng tăng trưởng chỉ thuyết phục nếu đi cùng năng lực quản lý và chất lượng sống.
Cơ chế đặc khu phải đi cùng trách nhiệm
Trọng tâm của cơ chế đặc khu dự kiến là đổi mới tổ chức bộ máy, quy hoạch, tài chính và thu hút đầu tư; đề án cũng hướng tới phân cấp, phân quyền mạnh hơn để chính quyền tại chỗ giải quyết công việc chủ động hơn. Đây có thể là bước tiến đáng kể nếu thẩm quyền rõ ràng, nguồn lực tương xứng và người dân biết cơ quan nào chịu trách nhiệm. Ngược lại, phân quyền mà thiếu dữ liệu, giám sát và giải trình sẽ chỉ chuyển điểm nghẽn từ cấp này sang cấp khác.
Các con số đặt ra vừa cho thấy tham vọng, vừa tạo áp lực thực thi: đề án hướng tới tổng vốn đầu tư toàn xã hội 195.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026–2030 và khoảng 15 triệu lượt khách vào năm 2030. Những mục tiêu ấy chỉ có ý nghĩa nếu tăng trưởng không lấn át môi trường và nhu cầu cư dân. Hồ sơ đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 98% dân số sử dụng nước sạch, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý đạt quy chuẩn và ít nhất 80% nước thải sinh hoạt được xử lý đạt quy chuẩn.
Đề án cũng yêu cầu gắn phát triển với nhà ở cho người lao động, tái định cư, phục hồi sinh kế và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Đây không phải phần phụ của chiến lược du lịch: nếu người dân phải gánh chi phí xã hội và môi trường mà không được hưởng lợi, mô hình mới sẽ khó bền vững.
Hồ sơ còn phải qua thẩm định và trình Chính phủ
Bước tiếp theo là UBND tỉnh An Giang hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định, làm cơ sở trình Chính phủ xem xét và quyết định việc công nhận. Vì vậy, những nội dung về phân quyền hay chính sách đặc thù trong hồ sơ vẫn là đề xuất; phần vượt quy định hiện hành còn phải được nghiên cứu riêng. Chưa nên coi các quyền hạn mới là điều đã được bảo đảm.
Phú Quốc có lý do để tìm một mô hình quản lý tương xứng với vai trò đang hướng tới, nhưng danh xưng mới tự thân không tạo nên thành công. Phép thử sẽ là liệu cơ chế có giúp quy hoạch nhất quán, thu hút đầu tư phù hợp, bảo vệ sinh thái biển và nâng chất lượng dịch vụ công hay không. Chính phủ cần đánh giá không chỉ sức hút kinh tế mà cả cách kiểm soát quyền lực, bảo đảm sinh kế và giữ gìn quốc phòng, an ninh. Khi ấy, khu kinh tế đặc biệt Phú Quốc mới có thể trở thành công cụ phát triển thực chất, thay vì chỉ là kỳ vọng trên giấy.
