Từ điểm đến đầu tư thành đối tác phát triển
Hợp tác đầu tư có chiều sâu là mô hình trong đó nhà đầu tư nước ngoài cùng doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu trong nước phát triển công nghệ, nhân lực và mạng lưới cung ứng, thay vì chỉ đưa vốn vào sản xuất. Đây là hướng đi cần thiết nếu Việt Nam muốn có vị trí chủ động hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sáng 28/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng đối thoại với Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới Stephan Mergenthaler và nêu rõ kỳ vọng đó. Thông điệp gửi đến doanh nghiệp FDI không dừng ở lời mời rót vốn: doanh nghiệp cần chia sẻ công nghệ, tri thức, kinh nghiệm quản trị, đào tạo nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhất là trong các ngành công nghiệp trọng điểm.
Đây là đòi hỏi hợp lý, không phải sự thay thế vai trò của vốn. Nếu đầu tư nước ngoài chỉ tạo ra năng lực sản xuất khép kín, giá trị lan tỏa trong nước sẽ hạn chế. Điều Việt Nam cần là quan hệ hợp tác giúp doanh nghiệp nội địa học hỏi, nâng năng suất và dần đảm nhận những công đoạn có giá trị cao hơn.
Muốn đóng góp lớn hơn, phải nâng năng lực trong nước
Việt Nam khẳng định mong muốn đóng góp ngày càng lớn hơn vào tăng trưởng khu vực và thế giới thông qua quản trị hiện đại, năng lực cạnh tranh và nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuyên bố này đáng chú ý vì đặt mục tiêu vượt ra ngoài vai trò địa điểm sản xuất: Việt Nam muốn góp phần tạo ra năng lực, sản phẩm và động lực tăng trưởng mới.
Nền tảng được nêu gồm vị trí địa chiến lược, ổn định chính trị và kinh tế vĩ mô, triển vọng tăng trưởng cùng mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng mở. Với dân số hơn 100 triệu người, lực lượng lao động dồi dào và năng lực sản xuất đã được kiểm chứng, Việt Nam có quy mô đáng kể để thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp. Nhưng lợi thế đó không tự động chuyển thành quyền định hình chuỗi giá trị.
Bối cảnh tái cấu trúc kinh tế toàn cầu khiến yêu cầu nâng cấp càng cấp thiết. Việt Nam đang thúc đẩy đổi mới mô hình phát triển, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực, đồng thời ưu tiên cải cách thể chế để nắm bắt cơ hội. Vì vậy, chia sẻ công nghệ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng năng lực tiếp nhận, đội ngũ chuyên môn và môi trường giúp doanh nghiệp trong nước ứng dụng tri thức vào sản xuất.
Liên kết nội địa quyết định vị trí trong chuỗi cung ứng
Mấu chốt của lời kêu gọi là chuyển từ “đầu tư tại Việt Nam” sang “đầu tư cùng Việt Nam”. Chính phủ mong muốn nhà đầu tư quốc tế liên kết chặt hơn với doanh nghiệp trong nước, viện nghiên cứu và trường đại học để cùng phát triển công nghệ, nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng. Đây là con đường thực tế để sự hiện diện của doanh nghiệp FDI tạo ra năng lực bền vững, thay vì chỉ làm tăng sản lượng tại các cơ sở đặt ở Việt Nam.
Khi doanh nghiệp Việt trở thành nhà cung ứng đủ năng lực, họ có thể tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu, còn các tập đoàn quốc tế có thêm đối tác giúp mạng lưới sản xuất thích ứng và cạnh tranh tốt hơn. Thủ tướng nhấn mạnh rằng sự lớn mạnh của doanh nghiệp Việt sẽ nâng hiệu quả, khả năng thích ứng và sức cạnh tranh của mạng lưới sản xuất, kinh doanh mà các bên cùng tham gia. Lợi ích vì thế không chỉ thuộc về doanh nghiệp nội địa.
Thước đo cuối cùng cũng phải vượt khỏi số vốn đăng ký hay lượng hàng xuất khẩu. Chính phủ đặt mục tiêu để thành quả phát triển chuyển hóa thành chất lượng sống tốt hơn cho người dân, đồng thời yêu cầu hoạt động sản xuất gắn với bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Nếu thiếu các liên kết này, tham vọng nâng vai trò trong chuỗi cung ứng sẽ khó đem lại lợi ích rộng khắp.
Lời kêu gọi cần được biến thành kết quả đo được
Thông điệp tại đối thoại đặt ra hướng đi thuyết phục, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc hợp tác được triển khai đến đâu: doanh nghiệp Việt có được tham gia mạng lưới nhà cung ứng hay không, chuyển giao tri thức có giúp cải thiện năng suất không, và đào tạo có tạo ra nhân lực đáp ứng các ngành công nghiệp trọng điểm không. Đây là những câu hỏi cần được trả lời bằng tiến triển cụ thể, không phải bằng số lượng dự án đơn thuần.
Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ duy trì đối thoại, lắng nghe và phối hợp xử lý kịp thời kiến nghị, khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền; các cam kết sẽ tiếp tục được triển khai mạnh mẽ trong thời gian tới. Sự ổn định và khả năng xử lý vấn đề sẽ giúp tạo niềm tin, nhưng cũng cần đi cùng môi trường khuyến khích liên kết thực chất giữa nhà đầu tư, doanh nghiệp nội địa và cơ sở nghiên cứu.
Việt Nam không nên chỉ cạnh tranh bằng khả năng tiếp nhận vốn hay mở rộng công suất. Muốn đóng góp sâu hơn vào tăng trưởng khu vực và thế giới, phải biến đầu tư nước ngoài thành động lực nâng năng lực trong nước. Khi công nghệ và tri thức được chia sẻ, doanh nghiệp Việt đủ sức bước vào các khâu giá trị cao hơn, vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu mới thực sự được nâng lên.
