Phát hiện sớm là bước đầu để cứu chữa
Tầm soát tim bẩm sinh là hoạt động khám nhằm phát hiện dị tật tim ở trẻ trước khi bệnh biểu hiện rõ, từ đó giúp gia đình và nhân viên y tế xác định nhu cầu theo dõi, khám chuyên sâu hoặc điều trị kịp thời. Đây không phải thủ tục hình thức: phát hiện sớm có thể mở ra cơ hội can thiệp trước khi bệnh ảnh hưởng nặng đến sức khỏe và quá trình lớn lên của trẻ. Trong 20 năm hợp tác giữa Bệnh viện Đà Nẵng và Tổ chức Trái tim vì trái tim của Đức, hơn 500.000 trẻ em miền Trung – Tây Nguyên được tầm soát miễn phí; gần 3.700 trẻ được phát hiện mắc bệnh, trong đó gần 2.000 em đã được can thiệp, điều trị. Con số này được báo cáo tại lễ kỷ niệm hợp tác ngày 20-10. Kết quả cho thấy quy mô của chương trình không chỉ nằm ở số lượt khám: phía sau là những trẻ có cơ hội phục hồi sức khỏe, trở lại trường và sống cùng gia đình.
Khám ngay tại trường giúp mở rộng độ phủ
Các đợt khám gần đây ở Quảng Ninh và Đà Nẵng cho thấy mô hình đưa bác sĩ đến trường có thể tiếp cận hàng nghìn trẻ mà không buộc phụ huynh phải tự tìm đến bệnh viện từ đầu. Tại Quảng Ninh, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh khám sàng lọc 2.251 trường hợp, phát hiện 29 trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh; 13 trường hợp cần được xem xét can thiệp. Ở xã Duy Nghĩa, đội ngũ Bệnh viện Hoàn Mỹ khám cho 2.507 học sinh tiểu học và 970 trẻ mầm non. Đây là cách tổ chức đáng nhân rộng: trường học giúp đưa dịch vụ đến gần trẻ, còn kết quả sàng lọc tạo căn cứ để chuyển những trường hợp nghi ngờ sang bước đánh giá tiếp theo. Một chương trình khám sàng lọc miễn phí vì thế có giá trị lớn nhất khi không dừng ở buổi khám, mà nối được trẻ với theo dõi và chăm sóc phù hợp.
Kết quả khám cần đi cùng đường đến điều trị
Một kết quả sàng lọc bất thường chưa đồng nghĩa với chẩn đoán cuối cùng, nhưng là tín hiệu để gia đình không trì hoãn việc thăm khám chuyên sâu. Bệnh tim trẻ em có thể ảnh hưởng đến phát triển thể chất và chất lượng cuộc sống; phát hiện sớm giúp xác định trẻ cần được theo dõi, tư vấn hay điều trị, đồng thời giảm nguy cơ bỏ sót bệnh. Tại Duy Nghĩa, những trẻ có chỉ định can thiệp hoặc phẫu thuật được xem xét hỗ trợ qua chương trình Nhịp Tim Việt Nam, ưu tiên các gia đình khó khăn. Phụ huynh có thể đưa trẻ đến các đợt khám tại trường hoặc chương trình cộng đồng khi địa phương tổ chức; nếu trẻ có dấu hiệu bất thường, nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn, thay vì chờ đợt tầm soát tiếp theo. Các chương trình tại 31 tỉnh, thành đã tiếp cận hơn 500.000 trẻ và phát hiện 12.900 ca tim bẩm sinh. Sàng lọc chỉ thực sự có ý nghĩa khi gia đình được hướng dẫn rõ bước tiếp theo và trẻ có cơ hội tiếp cận điều trị.
Nguồn lực cộng đồng tiếp sức cho ca phẫu thuật
Khám miễn phí giúp tìm ra nguy cơ, nhưng với trẻ cần phẫu thuật, hỗ trợ tài chính và năng lực điều trị mới quyết định gia đình có thể đi tiếp hay không. Khởi đầu năm 2013, chương trình Chạy vì trái tim đã gây quỹ gần 54 tỉ đồng trong 12 năm và góp phần tài trợ phẫu thuật cho 1.914 bệnh nhi tim bẩm sinh tính đến năm 2025. Đây là minh chứng rằng hoạt động cộng đồng có thể bổ sung nguồn lực thiết thực cho những trẻ không đủ điều kiện chi trả. Chương trình dự kiến trở lại Hà Nội ngày 6-12-2026 tại Công viên Yên Sở, Gamuda City. Cùng với hỗ trợ thiết bị và chuyên môn cho bệnh viện, những sáng kiến như vậy giúp nối sàng lọc với can thiệp tim bẩm sinh. Ưu tiên tiếp theo nên là bảo đảm mỗi trẻ được phát hiện đều có lộ trình rõ ràng để khám chuyên sâu, theo dõi và điều trị. Phát hiện bệnh sớm là khởi đầu; khả năng tiếp cận chữa trị mới biến cơ hội ấy thành kết quả sức khỏe.
