Quy mô vốn phản ánh áp lực phát triển
Đầu tư hạ tầng ASEAN là nguồn lực dành cho các công trình và dịch vụ thiết yếu như điện, giao thông, kết nối số, y tế, nước và vệ sinh, nhằm giúp nền kinh tế tăng trưởng, kết nối chặt chẽ và chống chịu tốt hơn. Theo ước tính của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), 11 quốc gia thành viên cần đầu tư khoảng 7,1 nghìn tỷ USD trong giai đoạn 2026–2040, bình quân 476 tỷ USD mỗi năm, tương đương 8,7% GDP khu vực. Đây không phải mục tiêu có thể hoàn thành bằng cách xây thêm công trình: các nền kinh tế đang mở rộng, đô thị hóa và số hóa cần những mạng lưới vận hành đồng bộ. Nhưng ngân sách chính phủ hiện chỉ đáp ứng khoảng 45% nhu cầu, để lại khoảng thiếu hụt vốn 264 tỷ USD mỗi năm. Vì thế, bài toán không chỉ là tìm thêm tiền, mà còn là chọn đúng dự án và bảo đảm công trình thực sự phục vụ người dân.
Điện và giao thông là hai ưu tiên áp đảo
Điện và giao thông vận tải chiếm khoảng 85% nhu cầu vốn hạ tầng, với nhu cầu lần lượt là 3,6 nghìn tỷ USD và 2,5 nghìn tỷ USD đến năm 2040. Tỷ trọng ấy cho thấy tăng trưởng khu vực trước hết phụ thuộc vào nguồn điện đủ tin cậy và khả năng đưa hàng hóa, con người đến đúng nơi, đúng lúc. Hạ tầng năng lượng cần mở rộng năng lực phát điện, truyền tải và lưu trữ, đồng thời kết nối lưới điện xuyên biên giới để tăng an ninh năng lượng, hỗ trợ năng lượng sạch và giảm rủi ro gián đoạn nguồn cung. Với giao thông, đường bộ chiếm nhu cầu đầu tư lớn nhất; đường sắt và sân bay cũng cần được mở rộng. Ưu tiên mạng lưới tích hợp, thay vì các dự án rời rạc, có thể giảm chi phí logistics và củng cố sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong khu vực.
Kết nối số không còn là phần phụ
Hạ tầng số cần 584 tỷ USD đầu tư, gồm mạng băng thông rộng và trung tâm dữ liệu. Dù nhỏ hơn điện và giao thông, lĩnh vực này là điều kiện để doanh nghiệp tăng năng suất, người dân tiếp cận dịch vụ trực tuyến và các nền kinh tế kết nối sâu hơn. Mạng cáp quang, cáp biển và các điểm trao đổi lưu lượng internet cũng cần được phát triển như một hệ thống khu vực, thay vì chỉ phục vụ từng thị trường riêng lẻ. Y tế là một nhu cầu khác thường bị lu mờ trong cuộc đua xây dựng hạ tầng lớn: ADB ước tính cần 227 tỷ USD đến năm 2040, trong đó có khoảng 49.000 cơ sở y tế mới, phần lớn là điểm chăm sóc ban đầu. Thước đo cuối cùng nên là dịch vụ đến tay người dân: điện ổn định, đi lại nhanh và an toàn, kết nối số có giá phải chăng, cùng cơ sở y tế đủ trang thiết bị và nhân lực.
Khoảng trống vốn đòi hỏi dự án đáng tin
Lấp khoảng thiếu hụt vốn ASEAN sẽ khó hơn khi chi phí vay tăng, thị trường tài chính biến động và ngân sách công phải chia sẻ cho nhiều ưu tiên khác. Vốn tư nhân không tự chảy vào công trình dài hạn: nhà đầu tư cần khả năng sinh lời có thể đánh giá, trong khi nhiều dự án hạ tầng tốn kém ban đầu và mất nhiều thời gian mới thu hồi vốn. ADB cũng xác định thiếu dự án được chuẩn bị đầy đủ là trở ngại lớn; vì vậy, chính phủ cần cải thiện thiết kế, phân bổ rủi ro và tính minh bạch để biến nhu cầu thành cơ hội đầu tư khả thi. Không thể trông đợi chỉ một nguồn vốn công hoặc tư nhân giải quyết toàn bộ khoảng thiếu hụt. Huy động hiệu quả cần phối hợp các nguồn lực, nhưng đi kèm kỷ luật lựa chọn dự án và đánh giá lợi ích xã hội, môi trường, khả năng chống chịu.
Kết luận, con số 7,1 nghìn tỷ USD không nên được hiểu như cuộc chạy đua giải ngân. Ưu tiên điện, giao thông và kết nối số là hợp lý vì chúng nâng đỡ sản xuất, an ninh năng lượng và liên kết khu vực; song chất lượng dịch vụ mới quyết định khoản đầu tư có đáng giá hay không. Thành công phải được nhìn qua khả năng duy trì dịch vụ trong khủng hoảng, giảm chi phí đi lại và logistics, mở rộng tiếp cận y tế, nước sạch và vệ sinh. Nếu chuẩn bị dự án tốt và phân bổ vốn theo nhu cầu thực, đầu tư hạ tầng ASEAN có thể thúc đẩy một quá trình chuyển đổi kết nối hơn, chống chịu tốt hơn, ít phát thải và bao trùm hơn.
