Thống nhất sách cần bắt đầu từ chương trình
Sách giáo khoa thống nhất là bộ sách được hoàn thiện trên cơ sở chương trình giáo dục đã rà soát, sửa đổi và dự kiến dùng chung từ năm học 2028-2029. Lộ trình này đặt việc chỉnh sửa nội dung dạy học lên trước, thay vì hoàn tất sách rồi mới xử lý những điểm chưa khớp trong chương trình. Sáng 31/10, tại phiên thảo luận ở hội trường trong Kỳ họp thứ 2, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn giải trình các ý kiến đại biểu Quốc hội, trong đó có vấn đề chương trình và sách giáo khoa. Ông cho biết Bộ đã ban hành kế hoạch rà soát, sửa đổi và hoàn thiện đồng bộ hai phần này, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các nghị quyết của Chính phủ. Đây là trình tự hợp lý: chương trình xác định yêu cầu học tập, còn sách phải chuyển những yêu cầu ấy thành nội dung cụ thể. Nếu đảo thứ tự, nguy cơ phải sửa sách nhiều lần sẽ tăng.
Ba mốc thời gian, một lộ trình cần giữ kỷ luật
Mốc đầu tiên là hoàn thành sửa đổi chương trình trong năm 2026; tiếp đó, bộ sách giáo khoa sẽ được sửa đổi, hoàn thiện trong năm 2027; sau cùng, sách dự kiến được đưa vào sử dụng thống nhất từ năm học 2028-2029. Đây là lộ trình sách giáo khoa có thứ tự rõ ràng, nhưng khoảng thời gian giữa các mốc cũng đặt ra yêu cầu cao về phối hợp và tiến độ. Hai năm từ khi chốt chương trình đến lúc áp dụng thống nhất không nên bị xem như phần đệm hành chính. Đó là lúc nội dung sách cần được hoàn thiện sao cho bám sát chương trình, đồng thời các trường và giáo viên cần có điều kiện chuẩn bị. Nếu từng khâu trễ, mốc áp dụng cuối cùng sẽ chịu sức ép. Vì vậy, công khai tiến độ và giải thích những thay đổi trong chương trình sẽ quan trọng không kém việc công bố một lịch trình. Phụ huynh, giáo viên và nhà trường cần biết điều gì thay đổi, thay đổi khi nào và cách chuẩn bị.
Miễn phí sách mở rộng ý nghĩa của việc áp dụng chung
Tác động đáng chú ý với gia đình là sách giáo khoa dự kiến được cung cấp miễn phí cho học sinh từ năm học 2028-2029, sớm hơn một năm so với quy định tại nghị định của Chính phủ. Nếu được triển khai đúng kế hoạch, chính sách này sẽ giảm một khoản chi trực tiếp mà phụ huynh thường phải lo vào đầu năm học. Nhưng miễn phí và thống nhất là hai mục tiêu cần được thực hiện đồng thời, không thể thay thế nhau. Sách phải sẵn sàng, đến được với học sinh và phù hợp với chương trình mới; nếu khâu cung ứng không theo kịp, lợi ích dự kiến sẽ khó đến đúng lúc với người học. Bởi vậy, tiến độ hoàn thiện sách trong năm 2027 cần gắn với kế hoạch chuẩn bị cho năm học kế tiếp. Cơ quan quản lý cũng cần làm rõ cách triển khai việc cấp sách, để gia đình và trường học có thể chủ động thay vì chờ đến sát ngày khai giảng.
Thành công phụ thuộc vào chất lượng thực thi
Mốc năm học 2028-2029 tạo ra một đích đến cụ thể, nhưng bản thân lịch trình chưa bảo đảm chất lượng. Điều cần được theo dõi là chương trình sửa đổi có được hoàn tất đúng hạn trong năm 2026 hay không, bộ sách có thực sự hoàn thiện trong năm 2027 hay không, và việc cung cấp miễn phí có đi cùng khả năng tiếp cận thực tế. Quan điểm cần giữ rõ: thống nhất không nên đồng nghĩa với làm nhanh bằng mọi giá. Khi sách dựa trên chương trình đã được rà soát cẩn trọng, việc dùng chung mới có cơ sở để bảo đảm tính nhất quán; khi triển khai miễn phí đúng hẹn, gia đình mới cảm nhận được lợi ích cụ thể. Lộ trình sách giáo khoa vì thế đáng ủng hộ ở cách sắp xếp chương trình trước, sách sau. Tuy nhiên, thước đo cuối cùng không phải là hoàn thành đủ ba mốc trên giấy, mà là học sinh được học bằng tài liệu phù hợp, kịp thời và không phải gánh chi phí sách như trước.
