Ba mức triển khai, mỗi mức là một nấc tiến
Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là lộ trình đánh giá mức độ sử dụng tiếng Anh trong dạy học, giao tiếp và hoạt động giáo dục, thay vì chỉ xem xét việc dạy môn tiếng Anh. Thông tư 94/2026/TT-BGDĐT chia việc triển khai thành ba mức, với tiêu chuẩn và tiêu chí riêng cho từng loại hình cơ sở giáo dục: mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, nghề nghiệp và đại học.
Cách thiết kế theo nấc có lý: trường không thể nhận mức cao hơn chỉ nhờ một hoạt động nổi bật, mà phải đáp ứng trọn vẹn yêu cầu của mức trước rồi mới xét phần bổ sung. Mức 1 là nền tảng; Mức 2 kế thừa toàn bộ Mức 1; Mức 3 tiếp tục đòi hỏi đủ tiêu chí của cả hai mức trước. Nếu chưa đạt đầy đủ Mức 1, cơ sở chưa được xác định mức triển khai. Vì vậy, tiêu chí đánh giá trường không chỉ là bảng kiểm thành tích mà còn là thước đo tiến độ xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh.
Tự đánh giá để biết trường đang ở đâu
Quy trình đặt trách nhiệm trước hết ở chính cơ sở giáo dục. Người đứng đầu thành lập hội đồng tự đánh giá, tổ chức thu thập, cập nhật và phân tích dữ liệu, minh chứng, rồi đối chiếu thực trạng với tiêu chuẩn và tiêu chí. Khi xác định đã đáp ứng đủ yêu cầu của một mức, người đứng đầu quyết định tự công nhận và chịu trách nhiệm về quyết định đó. Trường không cần chờ đến một mốc rà soát cố định mới công nhận mức cao hơn: có đủ tiêu chí thì có thể tự công nhận ngay.
Đánh giá được thực hiện theo chu kỳ và gắn với quản trị, chuyên môn; hằng năm trường rà soát dữ liệu, tiến độ và nội dung cần cải thiện, chứ không phải làm lại toàn bộ quy trình. Cách làm này hữu ích nếu nhà trường xem kết quả như bản đồ công việc: xác định yêu cầu còn thiếu rồi chọn giải pháp phù hợp với đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực hiện có. Với trường có nhiều điểm trường hoặc phân hiệu, từng đơn vị được đánh giá riêng trước khi tổng hợp mức chung.
Mức 2 đòi hỏi tiếng Anh đi vào môn học
Điểm chuyển đáng chú ý nằm ở Mức 2: tiếng Anh phải vượt khỏi phạm vi tiết ngoại ngữ và xuất hiện trong nội dung học tập khác. Trường cần tổ chức dạy bằng tiếng Anh nội dung hoặc một số nội dung của ít nhất ba môn học hoặc hoạt động giáo dục, ngoài môn tiếng Anh, với tổng thời lượng tối thiểu 105 tiết mỗi năm học, tương đương ba tiết mỗi tuần. Quy định không bắt buộc dạy toàn bộ ba môn bằng tiếng Anh và cũng không ấn định trường phải chọn môn nào; nhà trường có thể cân nhắc chương trình, năng lực giáo viên và khả năng tiếp nhận của học sinh.
Ở trường phổ thông, Mức 2 còn yêu cầu ít nhất 50% số lớp triển khai tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai; nếu trường có nhiều cấp học, tỷ lệ được tính riêng cho từng cấp. Mức 3 giữ yêu cầu về ba môn và 105 tiết, nhưng nâng tỷ lệ lớp tham gia: tối thiểu 70% ở tiểu học, 80% ở trung học cơ sở và 90% ở trung học phổ thông. Đây là bước đi hợp lý nếu được triển khai theo năng lực thực tế, thay vì chạy theo số tiết mà thiếu kế hoạch dạy môn học bằng tiếng Anh.
Thước đo tiến độ, không phải bảng xếp hạng
Điều quan trọng là không biến mức triển khai thành một cuộc đua danh hiệu. Kết quả tự đánh giá, tự công nhận, kiểm tra và điều chỉnh không được dùng để xếp hạng, xếp loại hoặc làm căn cứ trực tiếp đánh giá thi đua đối với cơ sở giáo dục. Nếu hiểu đúng tinh thần này, ba mức sẽ giúp trường nhìn rõ việc đã làm được, phần còn thiếu và bước tiếp theo, thay vì tạo áp lực phải đạt mức cao nhất bằng mọi giá.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 19/12/2026. Giá trị của quy định sẽ phụ thuộc vào việc trường dùng tiêu chí để cải thiện chất lượng ra sao: chọn nội dung phù hợp, chuẩn bị đội ngũ và mở rộng phạm vi sử dụng tiếng Anh có lộ trình. Khi đó, đề án ngôn ngữ thứ hai mới trở thành thay đổi trong trải nghiệm học tập, chứ không dừng ở một con số trên hồ sơ.
