Chính sách giảm đầu vào, chưa phải lời hứa giảm giá bán
Giảm thuế xăng và hạ giá điện là biện pháp điều chỉnh chi phí năng lượng nhằm chia sẻ gánh nặng với người dân, doanh nghiệp, đồng thời hạn chế áp lực lạm phát; mức tiết kiệm chỉ đến người mua hàng nếu được truyền qua các khâu cung ứng. Từ ngày 1/11, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng được đưa về 0% đến hết tháng 3/2027, còn giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%. Giá điện bình quân còn hơn 2.159 đồng/kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng. Đây là tín hiệu hỗ trợ đáng kể về hướng đi, nhưng không đồng nghĩa mọi mặt hàng sẽ lập tức giảm giá. Chính sách tác động trước hết lên một số khoản đầu vào; giá bán lẻ còn do chi phí khác, hợp đồng và quyết định của doanh nghiệp chi phối. Vì vậy, người dân có cơ sở kỳ vọng áp lực tăng giá dịu bớt, nhưng nên dè dặt trước kỳ vọng giá hàng hóa giảm đồng loạt.
Bối cảnh khiến động thái này cần thiết: CPI bình quân 10 tháng tăng 4,57% so với cùng kỳ, trong khi giá nhiên liệu tăng 13,09%, góp phần đáng kể vào mức tăng chung. Cơ quan thống kê ước tính hai chính sách có thể kéo CPI bình quân năm nay giảm khoảng 0,08 điểm phần trăm. Con số này cho thấy tác dụng kiềm chế có thật nhưng giới hạn; đây là một lực đỡ cho mặt bằng giá, không phải cú đảo chiều đủ sức xóa áp lực đã tích tụ.
Truyền dẫn qua vận tải và sản xuất không diễn ra tự động
Xăng rẻ hơn có thể làm giảm chi phí đi lại trực tiếp và tạo dư địa hạ cước vận tải, logistics, qua đó giảm gánh nặng ở khâu lưu thông. Trong năm ngày đầu tháng 11, giá xăng trong nước được điều chỉnh giảm ba lần; tính đến đợt giảm ngày 5/11, E5 RON92 giảm tổng cộng 5.129 đồng/lít, còn E10 RON95-III giảm 4.578 đồng/lít. Người chạy xe sử dụng xăng có thể cảm nhận khoản tiết kiệm sớm hơn, nhưng mức lợi ích tùy lượng nhiên liệu tiêu thụ. Với người mua hàng, tác động phải đi qua nhiều mắt xích trước khi xuất hiện trên nhãn giá. Nếu cước vận tải hoặc chi phí phân phối chưa đổi, giá bán lẻ cũng khó giảm ngay, dù đầu vào năng lượng đã nhẹ hơn.
Ngay cả khi hóa đơn xăng, điện giảm, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với nguyên liệu, tiền lương, lãi vay, logistics và sức mua yếu; các khoản này có thể lấn át phần tiết kiệm năng lượng. Mức hưởng lợi cũng không đồng đều: cơ sở tiêu thụ nhiều điện hoặc nhiên liệu có thể tiết kiệm rõ hơn, còn doanh nghiệp thuê vận tải chỉ được lợi khi nhà cung cấp điều chỉnh cước. Nói cách khác, chính sách tạo điều kiện để giữ giá hoặc hạ giá, chứ không tự buộc giá hàng hóa đi xuống. Khoảng cách giữa chi phí đầu vào giảm và giá bán giảm chính là khâu cần theo dõi.
Muốn người dân hưởng lợi, doanh nghiệp phải chuyển phần tiết kiệm
Tỷ trọng năng lượng trong chi phí vận tải khiến kỳ vọng giảm giá dịch vụ có cơ sở, nhưng mức giảm ở từng tuyến, hợp đồng hay mặt hàng sẽ khác nhau. Người chạy xe công nghệ Nguyễn Minh Quân cho biết trước đây thu nhập sau khi trừ tiền xăng không còn nhiều, còn giá nhiên liệu giảm giúp khoản tích lũy về lâu dài tăng lên. Đó là lợi ích trực tiếp, dễ nhận thấy hơn việc chờ giá cả trong cửa hàng thay đổi. Với hàng hóa, doanh nghiệp cần chuyển phần giảm chi phí qua vận tải, sản xuất và phân phối thành giá bán thấp hơn; nếu chỉ giữ lại khoản tiết kiệm để bù chi phí khác, người tiêu dùng sẽ không thấy mức giảm tương ứng.
Thời hạn giảm thuế xăng đến hết tháng 3/2027 tạo khoảng thời gian để doanh nghiệp sắp xếp hoạt động và người mua theo dõi tác động. Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy trọn vẹn khi nguồn cung ổn định và cạnh tranh giá truyền lợi ích xuyên suốt chuỗi. Thông điệp của chính sách vì thế không nên dừng ở việc giảm chi phí cho đầu vào: cần có sự điều chỉnh minh bạch ở cước vận chuyển và giá bán, thay vì mặc định khoản tiết kiệm sẽ tự đến tay người dân.
Kỳ vọng hợp lý: bớt áp lực trước, giảm giá sau
Với CPI 10 tháng đã tăng 4,57%, giảm thuế xăng và giá điện giảm 2% là bước hỗ trợ đúng lúc, nhưng quy mô tác động được dự báo lên CPI cả năm chỉ khoảng 0,08 điểm phần trăm. Kết quả thiết thực nhất trước mắt có thể là làm chậm đà tăng chi phí, giúp doanh nghiệp tránh tăng giá thêm và giảm gánh nặng cho nhóm sử dụng nhiên liệu, điện nhiều. Để hàng hóa thực sự rẻ hơn, doanh nghiệp phải chuyển phần tiết kiệm sang khách hàng; còn cơ quan quản lý cần theo dõi cạnh tranh và việc điều chỉnh cước, giá trên chuỗi cung ứng. Người dân có thể chờ một số chi phí dịu xuống, nhưng không nên trông đợi mức giảm đồng loạt, tức thời. Thước đo thành công không chỉ là thuế hay giá điện được điều chỉnh, mà là hóa đơn sinh hoạt và giá bán cuối cùng có phản ánh phần giảm đó hay không.
