Từ thi từng môn sang tuyển theo ba khối
Tuyển sinh trường THPT chuyên là quy trình lựa chọn học sinh vào các chương trình học nâng cao, hiện dựa chủ yếu vào môn chuyên đăng ký thi. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo quy định mới về tổ chức và hoạt động của trường chuyên, đề xuất đổi cách tuyển sinh lẫn tổ chức lớp. Điểm thay đổi lớn nhất là thay vì tuyển riêng theo từng môn, trường sẽ tuyển theo ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Thí sinh cùng khối dự thi theo một phương thức và dùng chung điểm chuẩn; trường không chia chỉ tiêu riêng cho từng môn chuyên. Cách làm này có thể giảm áp lực phải chốt sớm một môn chuyên để ôn luyện, nhưng cũng khiến kết quả đầu vào phản ánh năng lực theo nhóm lĩnh vực rộng hơn. Đây mới là đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định đã được ban hành.
Bài thi hướng đến năng lực nền tảng
Ba khối dự kiến có cấu trúc thi khác nhau, nhưng đều kết hợp kiến thức nền tảng với năng lực tư duy. Thí sinh khối Khoa học tự nhiên thi Toán chuyên, Ngữ văn và bài đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn chuyên, Toán và bài đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ đã đăng ký. Bài đọc hiểu được thiết kế theo hướng đánh giá khả năng đọc, suy luận logic và giải quyết vấn đề, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu từng môn. Điểm Toán chuyên, Ngữ văn chuyên và ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu 2, các bài còn lại hệ số 1. Đây là tín hiệu đáng chú ý: dự thảo trường chuyên muốn hạn chế việc luyện thi quá sớm bằng cách coi trọng nền tảng và cách vận dụng kiến thức, thay vì chỉ kiểm tra mức độ đào sâu một môn.
Học kỳ I lớp 10 thành giai đoạn chọn hướng
Theo đề xuất, học sinh không cần xác định toàn bộ các môn chuyên sâu ngay khi nộp hồ sơ. Trong học kỳ I lớp 10, các em học tập, trải nghiệm, tham gia hoạt động định hướng và được tư vấn để nhận ra năng lực, sở trường; cuối học kỳ mới chọn thêm hai môn chuyên sâu bên cạnh môn bắt buộc của khối. Môn bắt buộc dự kiến là Toán với khối Khoa học tự nhiên, Ngữ văn với khối Khoa học xã hội và ngoại ngữ với khối Ngoại ngữ. Từ học kỳ II, học sinh bắt đầu học các chủ đề theo hướng nâng cao ở những môn đã chọn; từ lớp 11, nội dung nâng cao được chuẩn hóa. Cách tổ chức này hợp lý hơn việc buộc học sinh tuổi 15 quyết định sớm một lộ trình hẹp, đồng thời tạo thời gian để lựa chọn môn học gắn với sở thích và định hướng ngành đại học. Tuy nhiên, lựa chọn linh hoạt chỉ có ý nghĩa nếu hoạt động tư vấn ở trường thực chất.
Lớp chuyên tối đa 35 học sinh, dự kiến áp dụng từ 2027
Dự thảo quy định mỗi lớp chuyên theo lĩnh vực hoặc môn học chuyên sâu không quá 35 học sinh, đồng thời đề xuất không tổ chức lớp không chuyên trong trường chuyên. Học sinh muốn đổi môn chuyên có thể được xem xét vào cuối lớp 10 hoặc lớp 11, nhưng phải qua tư vấn, đánh giá năng lực và kết quả học tập; việc đổi cần sự đồng ý của phụ huynh, đề xuất của tổ chuyên môn và quyết định của hiệu trưởng, tùy điều kiện nhà trường. Mô hình mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027–2028; trường chưa đủ điều kiện có thể triển khai từ năm học 2028–2029. Thời điểm cụ thể do cơ quan quản lý hoặc cơ sở giáo dục đại học chủ quản quyết định dựa trên nhân lực, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và kế hoạch tuyển sinh, rồi công bố cùng kế hoạch tuyển sinh lớp 10. Vì vậy, phụ huynh cần phân biệt mốc dự kiến chung với lịch áp dụng chính thức của từng trường.
