Mốc dự kiến không đồng nghĩa với đổi đồng loạt
Tuyển sinh trường chuyên là quá trình lựa chọn học sinh vào các trường trung học phổ thông chuyên theo phương thức và tiêu chí được quy định, gắn với định hướng đào tạo học sinh có năng khiếu. Dự thảo quy chế chuyên do Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra lấy ý kiến đề xuất thay cách tuyển theo từng môn chuyên bằng ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Ý tưởng gắn trường chuyên với giáo dục toàn diện, năng lực liên môn, nghiên cứu, sáng tạo và định hướng nghề nghiệp là đáng xem xét; nhưng thời điểm thực hiện không thể chỉ dựa vào mong muốn đổi mới. Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, cho biết trường chuyên cần phát hiện và ươm tạo tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện.
Dự thảo nêu năm học 2027-2028 là mốc dự kiến cho các trường đủ điều kiện, còn trường chưa đáp ứng có thể chuyển sang năm học 2028-2029. Điều đó không có nghĩa mọi trường phải đổi phương thức thi vào lớp 10 ngay trong kỳ tuyển sinh năm 2027. Thời điểm cụ thể tùy thuộc đánh giá về giáo viên, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh của từng trường.
Vì sao học sinh lớp 9 đặc biệt lo lắng?
Dự thảo chưa được thông qua, thời điểm ban hành thông tư cũng chưa xác định, nhưng mốc áp dụng dự kiến đã khiến nhiều gia đình có con học lớp 9 băn khoăn: liệu cách thi mới có đến ngay trong kỳ tuyển sinh sắp tới? Đây là nỗi lo có cơ sở. Nhiều em đã chọn môn chuyên và dành thời gian ôn theo cách tuyển sinh hiện hành; nếu chuyển sang thi theo khối với các bài đánh giá năng lực mới, các em có thể phải đổi kế hoạch khi thời gian chuẩn bị đã hạn hẹp.
Theo phương án được đề xuất, thí sinh dự tuyển vào khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội có Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đọc hiểu tương ứng; khối Ngoại ngữ gồm Toán, Ngữ văn và môn Ngoại ngữ đăng ký. Sau khi trúng tuyển, học sinh có học kỳ I lớp 10 để trải nghiệm, được tư vấn rồi đăng ký thêm hai môn chuyên sâu bên cạnh môn bắt buộc của khối. Thay đổi từ bài thi đến cách học khiến việc công bố rõ thời điểm áp dụng càng cần thiết.
Lộ trình phải theo điều kiện và quyền lợi người học
Bộ GD&ĐT không đặt mục tiêu bắt buộc đổi bằng được ngay trong kỳ tuyển sinh năm 2027. Nếu áp dụng tức thời có thể gây xáo trộn, trường chưa chuẩn bị đủ hoặc quyền lợi học sinh bị ảnh hưởng, Bộ cho biết cần xem xét phương án chuyển tiếp phù hợp. Đây là nguyên tắc đúng: đổi mới chỉ có ý nghĩa khi học sinh hiểu yêu cầu mới và có thời gian chuẩn bị, chứ không phải khi một mốc hành chính được giữ bằng mọi giá.
Bộ dự kiến tiếp tục lấy ý kiến địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên và phụ huynh, đồng thời có thể điều chỉnh lộ trình, bổ sung hướng dẫn hoặc quy định chuyển tiếp. Trong thời gian chưa áp dụng quy định mới, trường tiếp tục thực hiện quy chế hiện hành theo Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT. Phụ huynh và học sinh vì thế nên theo dõi kế hoạch tuyển sinh chính thức của từng trường, thay vì xem mốc dự thảo là quyết định đã chốt.
Tham vấn thực chất, đừng để học sinh chạy theo thay đổi
Chuyên gia giáo dục Phạm Thái Sơn cho rằng cần nghiên cứu kỹ và tham vấn phụ huynh, học sinh, cựu học sinh cùng giáo viên trường chuyên. Ý kiến này đáng lưu tâm vì mỗi trường có đội ngũ, quy mô và điều kiện tổ chức khác nhau; góp ý không nên chỉ dừng ở thủ tục lấy ý kiến bằng văn bản. Giáo viên Võ Kim Bảo đề xuất lùi áp dụng khoảng hai năm để học sinh, gia đình và nhà trường chuẩn bị; ông cũng cho rằng thay đổi lớn về thi cử cần lộ trình ít nhất ba năm, tương ứng một khóa học trung học phổ thông.
Những đề xuất ấy không phủ nhận mục tiêu đổi mới, mà nhắc rằng tính khả thi phải được đo bằng mức độ chuẩn bị và tác động lên người học. Một lộ trình tuyển sinh đủ dài, công bố rõ trường nào áp dụng khi nào và có phương án chuyển tiếp sẽ giúp học sinh ổn định việc học. Kết luận cần nhớ lúc này rất rõ: dự thảo chưa phải quy định cuối cùng, và năm 2027 không phải hạn bắt buộc để mọi trường chuyên đổi cách thi.
