Mốc 2027-2028 không đồng nghĩa đổi đồng loạt
Tuyển sinh trường chuyên theo dự thảo mới là phương án tuyển học sinh vào các khối chuyên thay vì từng môn chuyên riêng lẻ, gắn với định hướng học tập liên môn và phát triển năng lực rộng hơn. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo quy chế tổ chức, hoạt động trường THPT chuyên, trong đó đề xuất triển khai mô hình mới từ năm học 2027-2028. Dù vậy, đây là mốc dự kiến chứ không phải hạn bắt buộc mọi trường phải chuyển đổi cùng lúc. Cách chia lộ trình thành hai mốc là hợp lý: trường có đủ năng lực triển khai sớm, còn nơi cần thêm thời gian không phải chạy theo lịch bằng mọi giá. Điều này cũng giúp phụ huynh hiểu rằng kỳ thi vào trường chuyên có thể thay đổi ở trường này nhưng chưa chắc thay đổi ở trường khác trong cùng một năm tuyển sinh.
Lý do đổi mới nằm ở mục tiêu rộng hơn việc bồi dưỡng học sinh giỏi từng môn: trường chuyên được định hướng trở thành môi trường phát hiện, phát triển tài năng, đồng thời chú trọng năng lực liên môn, nghiên cứu, sáng tạo và hướng nghiệp. Nhưng mục tiêu ấy chỉ có ý nghĩa nếu nhà trường chuẩn bị đủ giáo viên, chương trình và cách đánh giá phù hợp. Vì vậy, quy chế trường chuyên cần đi kèm một lộ trình khả thi, thay vì đặt một thời hạn chung bất kể điều kiện thực tế.
Điều kiện nào cho phép trường lùi thời điểm?
Theo phương án trong dự thảo, trường đáp ứng điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh có thể áp dụng từ năm học 2027-2028. Trường chưa bảo đảm các điều kiện cần thiết có thể chuyển sang năm học 2028-2029. Việc lùi lịch vì thế không phải ngoại lệ tùy tiện, mà là khoảng đệm để bảo đảm mô hình mới có thể vận hành được. Thời điểm cụ thể do cơ quan quản lý quyết định: Sở Giáo dục và Đào tạo với trường thuộc tỉnh, hoặc cơ sở giáo dục đại học quản lý đối với trường trực thuộc đại học. Kế hoạch áp dụng phải được công bố công khai cùng kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 và báo cáo Bộ.
Trong thời gian chưa chuyển đổi, trường tiếp tục thực hiện quy chế hiện hành ban hành kèm Thông tư 05/2023/TT-BGDĐT. Đây là điểm quan trọng để phụ huynh không mặc định rằng mọi trường sẽ đổi cách thi ngay trong kỳ tuyển sinh đầu tiên của lộ trình. Tuy nhiên, dự thảo vẫn đang được góp ý, nên mốc và cách thực hiện cuối cùng chỉ có thể xác định khi văn bản chính thức cùng kế hoạch của từng trường được công bố.
Điều chỉnh tuyển sinh có thể tác động trực tiếp đến học sinh
Đề xuất đáng chú ý là chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Theo mô tả trong dự thảo, khối Khoa học tự nhiên gồm Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá đọc hiểu Khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá đọc hiểu Khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ gồm Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ học sinh đăng ký. Dự thảo còn đề xuất hệ số tối thiểu 2 cho bài thi Toán nâng cao, Ngữ văn nâng cao và Ngoại ngữ; các bài thi còn lại tính hệ số 1. Đây là thay đổi đủ lớn để học sinh đã ôn theo môn chuyên hiện hành có thể phải điều chỉnh kế hoạch.
Bộ GD&ĐT cho biết sẽ cân nhắc kỹ tác động đến quyền lợi và tâm lý học sinh lớp 9. Nếu áp dụng ngay có nguy cơ gây xáo trộn, học sinh chưa kịp chuẩn bị hoặc quyền lợi bị ảnh hưởng, Bộ có thể nghiên cứu lộ trình chuyển tiếp, bổ sung hướng dẫn hoặc điều chỉnh thời điểm. Đây là nguyên tắc cần được giữ vững: cải cách không nên biến thành cuộc đua thay đổi mà người chịu áp lực lớn nhất là học sinh.
Gia đình nên chuẩn bị thế nào?
Bộ sẽ tiếp tục lấy ý kiến địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên và phụ huynh để đánh giá tính khả thi của dự thảo. Trong lúc chờ quy định chính thức, phụ huynh và học sinh nên theo dõi thông báo của cơ quan quản lý và từng trường, nhất là kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10 của năm dự thi. Đừng vội đổi hướng ôn luyện chỉ dựa trên mốc dự kiến chung: phương thức áp dụng còn tùy điều kiện và quyết định của từng trường. Khi thông tin chính thức được công bố, gia đình có thể đối chiếu khối dự tuyển, cấu trúc bài thi và thời gian chuyển tiếp để điều chỉnh kế hoạch.
Lộ trình tuyển sinh hai mốc không làm mất đi mục tiêu đổi mới; nó thừa nhận rằng các trường có mức độ sẵn sàng khác nhau và việc chuẩn bị cần thời gian. Với học sinh, điều cốt yếu lúc này là tiếp tục học tập có nền tảng, đồng thời cập nhật thông báo chính thức thay vì suy đoán rằng mọi nơi sẽ thi theo cùng một cách. Một cuộc cải cách tốt phải vừa nâng chất lượng giáo dục chuyên, vừa bảo đảm học sinh có đủ thông tin và thời gian thích ứng.
