Tiêu chuẩn phải dẫn tới thay đổi thực chất
Chuẩn cơ sở giáo dục đại học là hệ thống yêu cầu để các trường rà soát tổ chức, nguồn lực và hoạt động, xác định mục tiêu phát triển, đồng thời bảo đảm chất lượng đào tạo. Với đào tạo luật, đây không nên là cuộc chạy đua hoàn thiện hồ sơ mà phải là dịp đánh giá xem sinh viên có tư duy pháp lý, kỹ năng nghề nghiệp, đạo đức và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế hay không. Ngày 29/10, Mạng lưới các cơ sở đào tạo luật ở Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Luật, Đại học Huế, Trường Đại học Thăng Long và Phân hiệu Trường Đại học Lao động – Xã hội tổ chức hội thảo khoa học về tiêu chuẩn cơ sở giáo dục đại học và những vấn đề đặt ra trong đào tạo luật. Sức ép đổi mới càng rõ khi giáo dục đại học được yêu cầu nâng chất lượng và năng lực cạnh tranh; Luật Giáo dục đại học cùng Thông tư 83/2026/TT-BGDĐT là căn cứ để các trường rà soát, điều chỉnh hoạt động.
Vì thế, chuẩn đại học chỉ có giá trị khi gắn với kết quả vận hành và thay đổi đo được, chứ không dừng ở việc đáp ứng điều kiện trên giấy. Các trường luật phải đồng thời đáp ứng yêu cầu chung của giáo dục đại học và giữ được bản sắc, sứ mệnh riêng của đào tạo pháp luật. Bài toán này đòi hỏi lãnh đạo trường nhìn tiêu chuẩn như một công cụ tự đánh giá, ưu tiên đầu tư và cải tiến liên tục, thay vì một mốc kiểm tra cần vượt qua.
Giảng viên luật và năng lực nghiên cứu là điểm nghẽn
Tiêu chuẩn đội ngũ không thể tách rời quy mô tuyển sinh và chất lượng đào tạo. Yêu cầu với giảng viên luật ngày càng rộng: ngoài trình độ chuyên môn còn có năng lực nghiên cứu, công bố quốc tế và chuyển giao tri thức. Tăng số giảng viên để đáp ứng lượng người học mà không dành đủ thời gian, điều kiện cho nghiên cứu sẽ khiến trường khó nâng chất lượng lâu dài. Khoa Luật, Đại học Huế, hiện có gần 40% giảng viên trình độ tiến sĩ trở lên; trường hỗ trợ cán bộ theo học tiến sĩ bằng kinh phí, giảm định mức giờ dạy và khen thưởng khi hoàn thành đúng hạn.
Nhưng nguồn tiến sĩ luật chất lượng cao còn hạn chế, trong khi các trường cạnh tranh thu hút nhân lực và khó cạnh tranh về đãi ngộ với khu vực hành nghề. Nghiên cứu luật cũng thường gắn với hệ thống pháp luật trong nước, khiến cơ hội công bố quốc tế phù hợp không nhiều. Không thể giải quyết các vấn đề này bằng chỉ tiêu công bố đơn lẻ. Hướng đi có sức thuyết phục hơn là xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy nghiên cứu liên ngành và hợp tác, đồng thời có chính sách khuyến khích dựa trên vị trí việc làm và kết quả thực hiện.
Chương trình luật cần bám sát năng lực hành nghề
Đổi mới chương trình luật không có nghĩa là thêm vài học phần mới rồi xem như đã bắt kịp yêu cầu. Cốt lõi vẫn là kiến thức nền tảng, tư duy pháp lý và năng lực nhận diện, giải quyết vấn đề pháp lý. Khi trí tuệ nhân tạo phát triển, sinh viên cũng cần học cách sử dụng công nghệ, tư duy công nghệ và đạo đức trong ứng dụng AI; các năng lực này nên được rèn xuyên suốt học phần, phương pháp dạy và hoạt động học tập, thay vì gói trong một môn riêng.
Áp lực tuyển sinh càng khiến việc đổi mới trở nên cấp thiết: số thí sinh nhập học ngành luật năm 2026 giảm 23% và được dự báo tiếp tục giảm trong năm 2027. Các trường cần đánh giá kỹ sinh viên thực sự làm được gì qua hoạt động thực hành, rồi điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy để kết nối với công việc thực tế, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của nhà tuyển dụng. Nếu chương trình chỉ chạy theo chỉ tiêu đầu vào hoặc thêm môn học theo xu hướng, người học có thể tốt nghiệp mà vẫn thiếu kỹ năng ứng dụng.
Kết luận: lấy chất lượng đầu ra làm thước đo
Tiêu chuẩn cơ sở giáo dục đại học đang buộc các trường luật xem lại đồng thời đội ngũ, nghiên cứu và chương trình đào tạo. Đó là áp lực cần thiết, nhưng kết quả không nên được đánh giá bằng số lượng tiêu chí đã hoàn thành. Thước đo quan trọng hơn là giảng viên có đủ năng lực và điều kiện làm việc hay không, nghiên cứu có tạo thêm tri thức hữu ích hay không, và sinh viên có thể vận dụng pháp luật một cách có trách nhiệm trong thực tiễn hay không. Ban tổ chức kỳ vọng các ý kiến tại hội thảo sẽ bổ sung luận cứ khoa học và kinh nghiệm thực tế cho quản lý, bảo đảm chất lượng và phát triển bền vững các cơ sở đào tạo luật. Nếu chuẩn đại học thúc đẩy được những thay đổi đó, nó sẽ nâng chất lượng thực chất; nếu chỉ tạo thêm thủ tục, cơ hội cải cách sẽ bị bỏ lỡ.
