Quy hoạch phải là bản thiết kế có thể thực hiện
Quy hoạch tổng thể TP.HCM là khung định hướng tổ chức không gian, hạ tầng và nguồn lực cho thành phố giai đoạn 2025-2050, đồng thời đặt ra mục tiêu phát triển cho một thế kỷ. Đây không nên là bản tuyên bố tham vọng nằm yên trên giấy, mà phải trở thành căn cứ để lựa chọn dự án và quyết định đầu tư. HĐND TP.HCM thông qua quy hoạch tại kỳ họp chuyên đề ngày 29-30/10, sau khoảng bảy tháng triển khai các bước xây dựng từ tháng 3/2026. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh quy hoạch cần được nghiên cứu nghiêm túc, có tầm nhìn dài hạn nhưng phù hợp thực tiễn; nếu không, thành phố có nguy cơ lãng phí nguồn lực. Điểm đáng chú ý là lãnh đạo thành phố xem việc thông qua mới chỉ là bước khởi đầu. Giá trị của quy hoạch sẽ được quyết định bởi mức độ nó chi phối thực chất việc bố trí hạ tầng, thẩm định dự án và điều hành phát triển.
Tầm nhìn lớn cần gắn với thứ tự ưu tiên rõ ràng
Quy hoạch đặt mục tiêu đưa TP.HCM trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại và toàn diện, với quy mô dân số dự kiến 18 triệu, 25 triệu và hơn 27 triệu người vào năm 2050. Những con số ấy không chỉ là dự báo; chúng là lời nhắc rằng giao thông, nhà ở, dịch vụ đô thị và hạ tầng thiết yếu phải được chuẩn bị cho cả người thường trú lẫn người đến sinh sống, làm việc. Định hướng đa cực, đa trung tâm, kết nối các vùng động lực và trung tâm vệ tinh có thể giảm áp lực lên khu vực lõi, nhưng chỉ khi mạng lưới giao thông và dịch vụ theo kịp. Thành phố dự kiến ưu tiên giao thông liên vùng, đường sắt đô thị, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), logistics, hạ tầng số, năng lượng và hạ tầng sinh thái. Đây là hướng đi hợp lý: thay vì dàn trải dự án, cần tập trung vào những kết nối tạo sức lan tỏa, liên kết khu dân cư với nơi làm việc, sản xuất, cảng biển và đầu mối logistics.
Từ bản quy hoạch đến danh mục dự án và nguồn lực
UBND TP.HCM cho biết sau khi quy hoạch được thông qua, thành phố sẽ cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch, danh mục dự án và nguồn lực thực hiện, đồng bộ với kế hoạch đầu tư công; đồng thời huy động vốn tư nhân và các cơ chế hợp tác công - tư. Đây là bước quyết định: mỗi định hướng cần được nối với cơ quan chịu trách nhiệm, lộ trình, nguồn vốn và tiêu chí đánh giá, thay vì dừng ở những cam kết chung. Khâu phối hợp cũng không thể bị xem nhẹ. Tại kỳ họp ngày 30/10, đại biểu đề nghị làm việc với các địa phương thuộc 10 vùng động lực để thống nhất vai trò, dự án ưu tiên và khả năng cân đối nguồn lực; Chủ tịch UBND thành phố cảnh báo không để hồ sơ, phối hợp hay xin ý kiến chậm làm ảnh hưởng tiến độ. Việc yêu cầu chuẩn bị sớm các nghị quyết dự kiến trình trong tháng 12 và năm 2027 cho thấy quy hoạch cần một lịch triển khai liên tục, không phải đợt vận động nhất thời.
Phép thử thật sự là năng lực thực thi và sự đồng thuận
Thách thức lớn nhất không còn nằm ở việc đặt ra tầm nhìn, mà ở cách thực hiện và quản lý quy hoạch trong một đô thị có quy mô chưa từng có. Một bản đồ dài hạn sẽ mất sức thuyết phục nếu dự án chậm, các cấp làm không đồng bộ hoặc người dân chỉ nhận thấy tác động mà không được giải thích quyền lợi và phương án cụ thể. Điều đó đặc biệt quan trọng với TOD và chỉnh trang đô thị, nơi thay đổi quy hoạch có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhà ở và sinh kế. Đại biểu đã đề nghị làm rõ quyền lợi người dân, lấy ý kiến địa phương và tạo đồng thuận sớm; việc giữ lại hay giải tỏa nhà hiện hữu sẽ cần được xác định ở bước quy hoạch chi tiết sau khi rà soát thực trạng. Thành phố cũng nêu nguyên tắc cuộc sống của người dân sau di dời phải bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Muốn giữ niềm tin, cam kết này cần được chuyển thành phương án tái định cư, thông tin minh bạch và cơ chế giám sát có thể kiểm chứng.
Cuối cùng, TP.HCM cần đo tiến độ bằng kết quả: điểm nghẽn nào đã được tháo gỡ, nguồn lực nào đã được huy động và đời sống người dân, hoạt động doanh nghiệp được cải thiện ra sao. Tầm nhìn 100 năm chỉ có ý nghĩa khi từng giai đoạn có ưu tiên khả thi, vốn phù hợp và trách nhiệm rõ ràng. Nếu thành phố kiên trì biến quy hoạch tổng thể thành chuỗi quyết định nhất quán, mục tiêu đô thị toàn cầu sẽ có nền móng thực tế; nếu không, quy hoạch dù tham vọng đến đâu cũng khó vượt khỏi trang giấy.
