Từ thương mại sang chuỗi giá trị xanh
Chuỗi giá trị xanh là mạng lưới sản xuất và cung ứng đặt tiêu chí bền vững vào từng khâu, từ công nghệ, năng lượng đến vận tải và tài chính, nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn với tác động môi trường thấp hơn. Đây nên là bước tiến tiếp theo của hợp tác Việt Nam EU, thay vì chỉ mở rộng trao đổi hàng hóa.
Chiều 4/11, Bộ Công Thương phối hợp với Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, Hội đồng Kinh doanh EU-ASEAN và Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tổ chức Diễn đàn Hợp tác kinh tế-thương mại Việt Nam-EU năm 2026, với chủ đề định hình tương lai kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới. Thông điệp đáng chú ý không nằm ở việc hai bên đã có thêm một diễn đàn, mà ở câu hỏi làm thế nào để hợp tác chuyển từ mua bán sang cùng tạo ra năng lực sản xuất. Muốn vậy, Việt Nam cần tăng tỷ trọng hàng công nghệ cao, chế biến sâu và giá trị gia tăng lớn; EU có thể góp công nghệ, thiết bị, vốn và kinh nghiệm quản trị. Chuỗi giá trị xanh vì thế là hướng đi có tính chiến lược, không phải khẩu hiệu trang trí.
EVFTA tạo nền, quan hệ mới mở rộng không gian đầu tư
EVFTA tiếp tục là trụ cột cho thương mại và đầu tư, còn việc nâng quan hệ Việt Nam-EU lên Đối tác Chiến lược Toàn diện trong năm 2026 bổ sung động lực chính trị để hợp tác đi vào những lĩnh vực phức tạp hơn. Nói cách khác, ưu đãi thương mại chỉ có ý nghĩa đầy đủ khi được nối với đầu tư dài hạn, chuyển giao công nghệ và năng lực sản xuất tại chỗ.
Sau hơn sáu năm thực thi EVFTA, thương mại hai chiều trong chín tháng đầu năm 2026 đạt trên 65 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ. Con số này cho thấy nền tảng giao thương đang mở rộng, nhưng không tự bảo đảm Việt Nam sẽ tiến lên các khâu có giá trị cao. Điều kiện để EVFTA và đầu tư tạo thêm lợi ích là môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, quy định rõ ràng và thực thi nhất quán. Đại sứ EU Julien Guerrier nhấn mạnh việc thực thi đầy đủ, hiệu quả hiệp định là thiết yếu để khai thác tiềm năng; kỳ vọng về EVIPA cũng có thể mở thêm dư địa bảo hộ đầu tư. Cơ hội đã rõ, nhưng niềm tin của nhà đầu tư mới quyết định cơ hội có thành dự án hay không.
Công nghệ và chuyển đổi năng lượng phải đi cùng sản xuất
Việt Nam muốn tăng tỷ trọng sản phẩm công nghệ cao, chế biến sâu, đồng thời có nhu cầu về máy móc, thiết bị, nguyên liệu, công nghệ tiên tiến, giải pháp xanh và năng lượng tuần hoàn từ châu Âu. Đây là quan hệ bổ trợ có triển vọng: EU có công nghệ, quản trị và tiềm lực tài chính; Việt Nam có nhu cầu nâng cấp sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, nhập thiết bị không đồng nghĩa với chuyển giao năng lực. Hợp tác chỉ bền vững khi đi kèm đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật, nghiên cứu ứng dụng và sự tham gia của doanh nghiệp trong nước.
Các lĩnh vực được nêu gồm chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo, sản xuất bền vững, logistics, bán dẫn, chuyển đổi số, công nghệ sinh học và nông nghiệp công nghệ cao. Trong chuyển đổi năng lượng, Việt Nam mong EU cụ thể hóa hỗ trợ tài chính và chuyển giao công nghệ qua các dự án phù hợp với Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP). Doanh nghiệp châu Âu cũng được kỳ vọng tham gia triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, từ đầu tư nguồn và lưới điện đến cung cấp giải pháp kỹ thuật, quản lý và kết nối vốn. Mục tiêu nên là xây năng lực trong nước, không chỉ đưa công nghệ vào vận hành.
Cạnh tranh xanh đòi hỏi hành động cụ thể
Tính bền vững ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh, nên xây chuỗi giá trị xanh hơn là lợi ích chung chứ không phải phần việc riêng của doanh nghiệp xuất khẩu. Sản xuất sạch hơn, chuyển đổi năng lượng, logistics bền vững và tài chính xanh đều mở ra cơ hội hợp tác đáng kể giữa Việt Nam với cộng đồng doanh nghiệp EU. Nhưng cơ hội không tự chuyển thành năng lực sản xuất: cần dự án cụ thể, quy định dễ dự đoán và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp.
Diễn đàn đã đặt ra đúng hướng, song thước đo tiếp theo phải là số dự án có thể triển khai, mức độ chuyển giao công nghệ và khả năng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào cung ứng. EVFTA tạo hành lang thương mại; quan hệ song phương nâng cấp tạo thêm động lực; còn sản xuất bền vững cần được hiện thực hóa bằng đầu tư, tiêu chuẩn và năng lực tại chỗ. Nếu ba yếu tố này gắn kết, chuỗi giá trị xanh có thể trở thành trục hợp tác mới giữa Việt Nam và châu Âu, thay vì chỉ là tham vọng trong các tuyên bố.
