Từ ưu đãi thuế quan đến năng lực cạnh tranh thực chất
Diễn đàn Hợp tác kinh tế và thương mại Việt Nam–EU là kênh đối thoại giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp hai bên, nhằm định hình hợp tác trong kinh tế xanh và các chuỗi giá trị mới. Ngày 4/11 tại Hà Nội, Bộ Công Thương phối hợp với Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam và các tổ chức doanh nghiệp tổ chức diễn đàn với chủ đề “Định hình tương lai kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới”. Việc đặt trọng tâm vào chuyển đổi xanh phản ánh một thay đổi quan trọng: lợi thế thuế quan từ EVFTA vẫn có giá trị, nhưng không đủ để bảo đảm tăng trưởng nếu doanh nghiệp chưa nâng được năng suất, giá trị gia tăng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn bền vững. Diễn đàn vì thế nên được nhìn nhận như lời kêu gọi chuyển từ khai thác cơ hội thương mại sang xây dựng năng lực hợp tác dài hạn.
Bối cảnh khiến cuộc trao đổi trở nên cấp thiết là các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được sắp xếp lại, trong khi yêu cầu về giảm phát thải và phát triển bền vững ngày càng định hình điều kiện tiếp cận thị trường. Sự dịch chuyển này vừa tạo sức ép thích ứng, vừa mở cơ hội để Việt Nam và EU phát triển mô hình hợp tác cùng tạo giá trị mới. Sau hơn sáu năm EVFTA có hiệu lực, thương mại song phương duy trì đà tăng; tuy nhiên, động lực tiếp theo cần dựa nhiều hơn vào năng lực sản xuất, tiêu chuẩn và khả năng chống chịu. Quan hệ hai bên được nâng lên Đối tác chiến lược toàn diện trong năm 2026, tạo nền tảng chính trị thuận lợi. Thách thức là biến nền tảng ấy thành dự án và liên kết doanh nghiệp cụ thể.
Đối thoại phải mở đường cho hợp tác có chiều sâu
Giá trị thiết thực của diễn đàn nằm ở việc nối đối thoại chính sách với nhu cầu vận hành của doanh nghiệp. Các phiên trao đổi tập trung vào công nghiệp xanh, chuyển đổi năng lượng, logistics, tài chính xanh, tạo thuận lợi thương mại và phát triển chuỗi giá trị mới. Những lĩnh vực này có quan hệ trực tiếp với nhau: năng lượng sạch giúp giảm phát thải trong sản xuất; tài chính xanh có thể hỗ trợ đầu tư chuyển đổi; logistics hiệu quả giúp hàng hóa đáp ứng yêu cầu về chi phí và môi trường. Nếu mỗi chủ đề chỉ dừng ở thảo luận riêng lẻ, cơ hội hợp tác sẽ khó tạo thành năng lực cạnh tranh tổng thể.
Diễn đàn tạo kênh để cơ quan nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi thông tin thị trường, tháo gỡ vướng mắc, xúc tiến thương mại, đầu tư và tìm đối tác. Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái nhấn mạnh đây là sự kiện thường niên duy trì tương tác cập nhật giữa hai phía. Đây là nền tảng hữu ích, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có tiếp cận được đối tác, công nghệ và nguồn lực phù hợp hay không. Cộng đồng doanh nghiệp châu Âu bày tỏ mong muốn hỗ trợ các ngành có năng lực cạnh tranh, củng cố chuỗi giá trị trong nước và khu vực, đồng thời kết nối Việt Nam với thị trường châu Âu và ASEAN. Muốn lời hứa ấy thành kết quả, cần chuyển trao đổi thành chương trình hợp tác theo ngành và dự án.
Hải Phòng đặt cảng biển và công nghiệp công nghệ cao vào trọng tâm
Đề xuất của Hải Phòng cho thấy chuỗi giá trị mới không thể chỉ xây dựng trong nhà máy: hạ tầng vận tải và năng lực công nghiệp phải cùng được nâng cấp. Thành phố kêu gọi nhà đầu tư EU hợp tác phát triển cảng biển, logistics xanh, công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ, gồm các dự án điện tử, linh kiện ô tô, bán dẫn, tự động hóa và vật liệu mới. Với cảng biển, trọng tâm được nêu là hoàn thiện các bến tiếp theo tại Lạch Huyện, phát triển cảng Nam Đồ Sơn và hình thành các trung tâm logistics thế hệ mới. Ứng dụng công nghệ quản lý cảng hiện đại được kỳ vọng giúp giảm chi phí, tiết kiệm năng lượng và kiểm soát phát thải. Đây là cách tiếp cận có sức thuyết phục: logistics xanh không chỉ là cam kết môi trường mà còn là điều kiện để chuỗi cung ứng vận hành hiệu quả hơn.
Hải Phòng cũng có lợi thế kết nối từ mạng lưới cao tốc, sân bay quốc tế Cát Bi và cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện. Tuyến đường sắt Lào Cai–Hà Nội–Hải Phòng đang được triển khai, với mục tiêu hoàn thành cơ bản chậm nhất vào năm 2030. Thành phố đề xuất Bộ Công Thương, Phái đoàn EU và các hiệp hội hỗ trợ kết nối theo lĩnh vực, theo dự án; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp châu Âu khảo sát và làm việc trực tiếp với cơ quan đầu mối, chủ đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp địa phương. Bước tiếp theo ấy quan trọng hơn những lời kêu gọi chung: nó có thể giúp nhà đầu tư xác định dự án, đối tác và nhu cầu cụ thể.
Chuyển đổi xanh chỉ thành công khi nâng được chuỗi cung ứng
Hợp tác Việt Nam EU sẽ có ý nghĩa lớn hơn nếu chuyển từ trao đổi thương mại sang cùng xây dựng năng lực sản xuất bền vững. Việt Nam đang tập trung thúc đẩy năng lượng sạch, vật liệu xanh và ứng dụng công nghệ kinh tế tuần hoàn trong các ngành công nghiệp trọng điểm. Tại diễn đàn, các bên cũng bàn về tiêu chuẩn xanh như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và quy định chống mất rừng, bên cạnh giải pháp tối ưu logistics và huy động tài chính xanh cho chuyển đổi năng lượng. Những yêu cầu này không nên bị xem chỉ là rào cản tuân thủ. Nếu được chuẩn bị sớm, chúng có thể thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới quy trình, tiết kiệm nguồn lực và tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn.
Đích đến không phải là tăng số lượng liên kết, mà là làm cho liên kết tạo thêm giá trị trong nước và giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào mạng lưới khu vực, toàn cầu. Doanh nghiệp châu Âu có thế mạnh về công nghệ, chuyên môn, quản trị và phát triển nguồn nhân lực, có thể hỗ trợ nâng năng lực sản xuất và củng cố chuỗi giá trị. Vì vậy, thành công của diễn đàn nên được đánh giá bằng dự án xanh được triển khai, hạ tầng logistics được nâng cấp và mức độ doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các khâu có giá trị cao hơn. Kinh tế xanh không phải phần bổ sung cho tăng trưởng; đó là hướng đi để duy trì sức cạnh tranh khi tiêu chuẩn thị trường và cấu trúc cung ứng đang thay đổi.
