Đổi mới cần bắt đầu từ điều kiện học tập
Đổi mới giáo dục phổ thông là quá trình điều chỉnh cách quản lý, dạy học và đánh giá để học sinh phát triển phẩm chất, năng lực trong điều kiện trường lớp và đội ngũ phù hợp. Vì vậy, cải cách chương trình sẽ khó tạo chuyển biến đồng đều nếu học sinh thiếu phòng học hoặc trường không có đủ giáo viên đúng môn.
Sáng 9-11, Đoàn Giám sát số 401 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, do ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, làm trưởng đoàn, làm việc với UBND TP.HCM về triển khai Nghị quyết 71 và công tác giáo dục phổ thông. Cuộc làm việc đặt đúng trọng tâm: thành phố đã nhận diện hai nút thắt lớn cần tập trung tháo gỡ là đầu tư xây dựng trường lớp và tuyển dụng giáo viên. Đây không phải việc phụ trợ cho đổi mới; chúng quyết định liệu yêu cầu mới có đến được từng lớp học hay không.
Quy mô sau khi TP.HCM hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, từ ngày 1-7-2025, khiến bài toán càng cấp bách: thành phố vận hành 168 đơn vị hành chính cấp xã, có 3.438 cơ sở giáo dục và hơn 2,52 triệu học sinh. Với quy mô ấy, một giải pháp chung chỉ có ý nghĩa khi tính đến chênh lệch giữa các địa bàn.

Phòng học tăng, nhưng thiếu chỗ học chưa hết
TP.HCM đã triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đồng bộ, đúng lộ trình, và điều kiện tổ chức dạy học đang từng bước được bảo đảm. Tuy nhiên, tiến độ xây dựng cần được nhìn cùng chất lượng không gian học tập: một phòng học mới không tự giải quyết tình trạng thiếu sân chơi, bãi tập hay cơ sở xuống cấp. Thành phố cũng phải xử lý chênh lệch lớn về điều kiện giữa các địa bàn, thay vì chỉ chạy theo tổng số phòng.
Tính đến ngày 5-9-2026, thành phố đưa vào khai thác 1.027 phòng học mới; chiến dịch thi đua “150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học” được triển khai với tinh thần thi công “3 ca, 4 kíp”. Từ nay đến ngày 31-12-2026, dự kiến có thêm 301 phòng học được đưa vào sử dụng. Đến ngày 31-8-2026, thành phố đã chuyển đổi 3 cơ sở thành trường học.
Mốc đáng chú ý tiếp theo là năm học 2027-2028, khi thành phố đặt mục tiêu đáp ứng đủ nhu cầu chỗ học bằng cách vừa xây mới vừa nâng cấp trường hiện hữu. Mục tiêu ấy sẽ thuyết phục hơn nếu từng dự án được gắn với nơi thiếu chỗ học và tiêu chuẩn sử dụng cụ thể.

Thiếu giáo viên không chỉ là bài toán tuyển người
Theo số liệu báo cáo tại buổi làm việc, toàn thành phố thiếu 8.185 giáo viên so với định mức, nhưng đồng thời thừa cục bộ 1.416 giáo viên. Sự trái chiều này cho thấy vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng tăng chỉ tiêu tuyển dụng: tình trạng thừa, thiếu tập trung ở các địa bàn có mức tăng dân số cơ học cao và khu công nghiệp, trong khi cơ cấu giáo viên giữa các môn tại một số trường chưa cân đối.
Khoảng trống nhân lực ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức chương trình. Tỷ lệ học sinh THCS học hai buổi mỗi ngày còn thấp; phần lớn giáo viên dạy môn tích hợp được đào tạo đơn môn nên gặp khó khi phụ trách nội dung ngoài chuyên môn chính. Tuyển dụng giáo viên vì thế cần đi cùng phân bổ lại đội ngũ, bồi dưỡng chuyên môn và cách giữ chân người dạy ở nơi khó tuyển.
Thành phố còn mở rộng nguồn lực bằng cách mời chuyên gia, nghệ sĩ và huấn luyện viên tham gia giảng dạy trong trường phổ thông. Cách làm này có thể bổ sung trải nghiệm và chuyên môn đặc thù, nhưng không thay thế được nhu cầu giáo viên cơ hữu có năng lực tổ chức chương trình liên tục.

Đổi mới quản lý phải gắn với lớp học thực tế
Ở phường Sài Gòn, Nghị quyết 71 được cụ thể hóa bằng chương trình hành động và kế hoạch triển khai, cùng các hoạt động rà soát mạng lưới trường lớp, sửa chữa cơ sở vật chất và kiện toàn đội ngũ. Các trường chủ động đổi mới phương pháp dạy học, tăng hoạt động trải nghiệm, giáo dục STEM, ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng học liệu số. Đây là hướng đi đáng giữ, bởi đổi mới chỉ có giá trị khi học sinh cảm nhận được trong bài học hằng ngày.
Kết quả tích cực cũng đã xuất hiện: theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM Nguyễn Bảo Quốc, thay đổi lớn của chương trình là học sinh năng động hơn, phát triển tốt hơn phẩm chất và năng lực, còn giáo viên chuyển biến rõ trong phương pháp giảng dạy. Tuy vậy, thành phố cần tiếp tục rà soát nội dung, trong đó có giáo dục năng lực số, trí tuệ nhân tạo, tiếng Anh từ lớp 1 và tài liệu giáo dục địa phương.
Đoàn giám sát sẽ tổng hợp ý kiến địa phương để đánh giá toàn diện hơn chương trình năm 2018 và đề xuất cơ chế, chính sách cần thiết. Kết luận nên nối sát ba việc: phân bổ trường lớp theo nhu cầu, tuyển và bố trí giáo viên đúng nơi, đồng thời bảo đảm chất lượng dạy học. Nếu chỉ đo tiến độ bằng số phòng mới hay số người được tuyển, những điểm nghẽn cũ có thể tiếp tục nằm ngay trong lớp học.







