Đồng thuận rời đi không có nghĩa hết lo
Di dời núi Một là phương án đưa các hộ dân khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở, đồng thời hạ thấp ngọn núi và quy hoạch lại mặt bằng để bảo đảm an toàn lâu dài. Đây là đề xuất của UBND phường Quy Nhơn, được báo cáo ngày 21.10, nhưng với người dân, câu hỏi cấp thiết không chỉ là khi nào phải đi mà còn là đi đâu và bắt đầu lại bằng cách nào.
Nỗi lo không phải suy đoán xa vời. Sau bão số 13 năm 2025 và đợt mưa lũ kéo dài từ ngày 17 đến 20.11, sạt lở kéo dài khoảng 200 m, làm năm căn nhà sập hoàn toàn và nhiều nhà hư hỏng. Bà Phạm Thị Mỹ Lộc đồng tình di dời vì an toàn tính mạng là quan trọng nhất, nhưng căn nhà hơn 1 tỉ đồng của gia đình vừa xây xong đã hư hại, khiến việc rời đi thêm xót xa.
Sự đồng thuận vì thế cần được nhìn nhận đúng: người dân chấp nhận rủi ro không thể tiếp tục, chứ chưa thể yên tâm về phương án bồi thường. Nếu chính sách chỉ giải quyết chuyện sơ tán mà không bảo đảm chỗ ở và khả năng ổn định cuộc sống, gánh nặng của dự án sẽ dồn lên những hộ vốn đã chịu thiệt hại.
Quy mô lớn, quyền lợi từng hộ không thể để mơ hồ
Khu vực nghiên cứu rộng khoảng 6,88 ha, có 228 hộ: 183 hộ trên núi, sườn núi và 45 hộ dưới chân núi. Địa hình dốc, địa chất phức tạp, đất đá phong hóa mạnh; việc làm kè hay tường chắn cục bộ được đánh giá cần cân nhắc vì phạm vi ảnh hưởng rộng và đòi hỏi kỹ thuật cao. Bối cảnh ấy giải thích vì sao địa phương đề xuất giải pháp tổng thể thay vì tiếp tục xử lý từng điểm.
Theo phương án, ngọn núi cao khoảng 44 m sẽ được đào hạ, dự kiến phát sinh khoảng 1 triệu m³ đất đá; sau đó khu vực được quy hoạch thành khu dân cư mới với đường sá, hạ tầng kỹ thuật, cây xanh, công trình công cộng và nhà ở đồng bộ. Dự án dự kiến cần 500 tỉ đồng, gồm 250 tỉ đồng bồi thường, giải phóng mặt bằng và 250 tỉ đồng xây dựng; nguồn thu đấu giá quyền sử dụng đất ước khoảng 850 tỉ đồng.
Những con số tổng thể chưa trả lời điều người dân cần biết nhất: mỗi hộ được xác định quyền lợi ra sao, thời điểm chi trả thế nào, và khoản đền bù di dời có đủ để tìm nơi ở phù hợp hay không. Càng có những trường hợp giấy tờ đất không đầy đủ hoặc nhà ở hình thành trên đất lấn chiếm, tiêu chí xét hỗ trợ càng phải công khai, nhất quán và được giải thích trực tiếp.
Tái định cư phải giữ được đường sống
Một khu dân cư mới chỉ có ý nghĩa với các hộ phải chuyển đi nếu họ có thể tiếp cận nơi ở phù hợp và tiếp tục kiếm sống. Ông Dương Văn Lộc, lao động tự do làm nghề bốc vác, lo khoản đền bù có thể không đủ mua nhà hoặc đất trong bối cảnh giá bất động sản cao. Ông mong được bố trí đất hoặc nhà tái định cư với mức giá phù hợp; diện tích nhỏ khoảng 20 m² cũng chấp nhận được nếu ổn định để tiếp tục làm ăn.
Đó là thước đo thực tế cho tái định cư Quy Nhơn: không chỉ có mái nhà, mà còn phải tính đến khả năng chi trả và khoảng cách tới nơi làm việc, khách hàng, mạng lưới hỗ trợ quen thuộc. Với người sống bằng việc làm tự do, một nơi ở an toàn nhưng quá xa cơ hội mưu sinh có thể biến cuộc di dời thành sự bất ổn kéo dài.
Chính quyền cần công bố cách kiểm kê nhà đất, phân loại hồ sơ, tính mức hỗ trợ và bố trí nơi ở trước khi yêu cầu các hộ rời đi, đồng thời có phương án chuyển tiếp cho người chưa thể tự ổn định. Sự minh bạch không làm mất đi tính cấp bách của việc sơ tán; trái lại, nó giúp người dân hợp tác mà không phải đánh đổi an toàn lấy nỗi lo chưa biết ngày mai.
Ưu tiên sơ tán, thận trọng với quyết định hạ núi
Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn khẳng định đưa người dân khỏi vùng nguy hiểm là yêu cầu bắt buộc, nhưng phương án san phẳng núi Một mới dừng ở đề xuất, cần nghiên cứu thêm và lấy ý kiến các ngành cùng Ban Thường vụ Tỉnh ủy trước khi quyết định. Hai việc cần được phân định rõ: không trì hoãn bảo vệ tính mạng, nhưng cũng không coi phương án hạ núi đã được thông qua.
Sự thận trọng là cần thiết vì lựa chọn này còn liên quan đến cảnh quan và giá trị lịch sử. Dù vậy, mọi tranh luận về hình thức chỉnh trang đô thị phải đi cùng kế hoạch bảo vệ những hộ đang sống dưới nguy cơ sạt lở. Bước tiếp theo nên là công khai đánh giá an toàn, tham vấn người dân và làm rõ quyền lợi tái định cư trước khi chốt thiết kế.
Di dời núi Một chỉ có thể được xem là giải pháp bền vững khi sự an toàn không dừng ở việc thoát khỏi sườn núi. Người dân cần biết nơi đến, mức hỗ trợ và cách duy trì sinh kế. Ưu tiên đưa họ khỏi vùng nguy hiểm là đúng; bảo đảm họ có thể sống ổn định sau khi rời đi mới là phép thử của chính sách.
