Già hóa nhanh buộc hệ thống chăm sóc phải đổi cách vận hành
Hệ sinh thái chăm sóc người cao tuổi là mạng lưới liên kết giữa gia đình, cộng đồng, y tế cơ sở, bệnh viện, bảo hiểm và dịch vụ chăm sóc dài hạn, nhằm đáp ứng liên tục nhu cầu sức khỏe, phục hồi và an sinh của mỗi người. Đây không còn là lựa chọn xa xôi: già hóa dân số đang khiến mô hình dựa chủ yếu vào gia đình và bệnh viện trở nên quá tải, trong khi nhu cầu ngày càng đa dạng.
Cuối năm 2025, TP. Hồ Chí Minh có khoảng 1,57 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm gần 11% dân số. Thành phố bước vào giai đoạn già hóa từ năm 2017 và được dự báo trở thành đô thị có dân số già vào khoảng năm 2038. Trên phạm vi cả nước, Việt Nam dự kiến đạt ngưỡng quốc gia có dân số già vào năm 2036; số người cao tuổi có thể tăng lên 16,8 triệu vào năm 2039 và 25,2 triệu vào năm 2069. Những con số ấy đòi hỏi chăm sóc phải chuyển từ xử lý khi bệnh nặng sang theo dõi thường xuyên, phát hiện sớm và hỗ trợ phù hợp với mức độ phụ thuộc.
Chăm sóc liên tục phải nối được y tế, bảo hiểm và cộng đồng
Một người cao tuổi mắc nhiều bệnh mạn tính không thể được chăm sóc hiệu quả bằng những lần khám rời rạc. Nhu cầu có thể bao gồm điều trị nhiều chuyên khoa, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc tại nhà. Vì thế, bệnh viện cần phối hợp với trạm y tế, gia đình và các cơ sở chăm sóc dài hạn; khi người bệnh xuất viện, việc theo dõi không nên đứt đoạn.
Ở tuyến gần dân, khám định kỳ, quản lý bệnh mạn tính, tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn vận động và theo dõi sức khỏe giúp người cao tuổi tiếp cận dịch vụ ngay nơi cư trú, thay vì chỉ vào viện khi bệnh trở nặng. Hồ sơ sức khỏe điện tử và dữ liệu theo dõi liên tục có thể giúp các bên phối hợp tốt hơn. Nhưng kết nối chuyên môn là chưa đủ: bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế cũng phải bảo vệ người dân trước gánh nặng tài chính, còn dịch vụ cần được thiết kế để điều kiện kinh tế không tước đi cơ hội chăm sóc.
TP. Hồ Chí Minh đã đặt nền móng, nhưng khâu thực thi mới quyết định
TP. Hồ Chí Minh đang chuyển từ mô hình phụ thuộc phần lớn vào gia đình và bệnh viện sang mạng lưới đa tầng, liên thông từ cộng đồng đến cơ sở chăm sóc dài hạn. Một bước đi chính sách đáng chú ý là ngày 29/9/2026, Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Kết luận số 1366-KL/TU về đề án phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045. Thành phố giao các cơ quan rà soát, hoàn thiện và ban hành đề án theo thẩm quyền.
Chủ trương chỉ tạo khác biệt nếu biến thành dịch vụ người dân dùng được: trạm y tế có năng lực theo dõi, bệnh viện chia sẻ thông tin, dịch vụ tại nhà đủ tin cậy và bảo hiểm hỗ trợ đúng nhu cầu. Chương trình khám sức khỏe định kỳ đã phát hiện khoảng 65.000 trường hợp tăng huyết áp chưa từng được chẩn đoán và khoảng 36.000 người cao tuổi nghi mắc đái tháo đường. Đây là bằng chứng cho thấy chủ động đến với cộng đồng có thể tìm ra những nguy cơ mà hệ thống điều trị thụ động bỏ sót.
Kinh tế bạc phải đem lại an sinh, không chỉ mở rộng thị trường
Một hệ sinh thái tốt không chỉ xem người cao tuổi là người nhận chăm sóc. Kinh tế bạc có ý nghĩa khi vừa phát triển dịch vụ, việc làm phù hợp, vừa bảo đảm quyền lợi và khả năng tiếp cận an sinh. TP. Hồ Chí Minh định hướng đến năm 2030 hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm, đào tạo nghề và phát huy vai trò người cao tuổi; giai đoạn 2031–2045, Thành phố đặt mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế bạc với mạng lưới việc làm và dịch vụ đồng bộ.
Cách tiếp cận này đúng hướng: người cao tuổi có thể tiếp tục đóng góp bằng tri thức, kinh nghiệm và sức lao động phù hợp, thay vì bị mặc định là gánh nặng. Tuy nhiên, thị trường không thể thay thế trách nhiệm an sinh. Theo số liệu năm 2024, khoảng 58% người cao tuổi có việc làm là lao động tự làm và khoảng 81% làm việc trong khu vực hộ gia đình, hộ kinh doanh cá thể. Điều đó càng cho thấy cần đánh giá sức khỏe, hỗ trợ kỹ năng và bảo vệ quyền lợi lao động. Thành công phải được đo bằng việc người cao tuổi vừa có cơ hội tham gia, vừa được chăm sóc liên tục, không bị bỏ lại vì thu nhập hay nơi cư trú.
Kết luận, đáp án cho áp lực già hóa dân số không nằm ở một bệnh viện mới hay một chính sách riêng lẻ. Y tế, bảo hiểm, chăm sóc dài hạn, gia đình và cộng đồng phải nối thành một chuỗi có trách nhiệm rõ ràng. Khi chuỗi ấy hoạt động, chăm sóc người cao tuổi mới vừa dễ tiếp cận, vừa bền vững; kinh tế bạc khi đó mới thực sự gắn phát triển với an sinh.
