Tiếng Anh của lãnh đạo là năng lực làm việc, không phải tấm bằng
Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là kế hoạch nâng cao chất lượng dạy và học, từng bước hình thành môi trường sử dụng ngoại ngữ trong các hoạt động giáo dục và chuẩn bị cho học sinh hội nhập quốc tế. Theo định hướng này, tiếng Anh trong trường học dần hiện diện ngoài giờ ngoại ngữ, từ dạy học một số môn đến giao tiếp và quản lý.
Vì vậy, tiêu chí tiếng Anh hiệu trưởng không nên được hiểu là đòi hỏi lãnh đạo phải nói như giáo viên ngoại ngữ hay sở hữu một chứng chỉ bất kể khả năng thực hành. Điều cốt yếu là có thể trao đổi công việc trực tiếp với người nước ngoài: giới thiệu nhà trường, phối hợp chương trình, tiếp đón đối tác hoặc bàn về hoạt động giáo dục. Năng lực ấy giúp ban giám hiệu điều hành hợp tác quốc tế, tiếp cận kinh nghiệm quản lý và giám sát việc dạy ngoại ngữ sát thực tế hơn.
Thông tư 94 gắn yêu cầu với từng nấc triển khai
Thông tư 94 chia mức độ thực hiện thành ba nấc; mức sau kế thừa toàn bộ yêu cầu của mức trước rồi bổ sung tiêu chí cao hơn. Thông tư có hiệu lực từ ngày 19/12/2026. Với trường phổ thông, Mức độ 1 và Mức độ 2 đều yêu cầu ít nhất một lãnh đạo — hiệu trưởng hoặc hiệu phó — dùng được tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài; ở Mức độ 3, con số là ít nhất hai người.
Đây là một phần trong bộ tiêu chuẩn rộng hơn, bao gồm môi trường sử dụng tiếng Anh, kế hoạch dạy học, học liệu, cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ, đội ngũ và hợp tác quốc tế. Cơ sở giáo dục tự đánh giá, tự công nhận mức đáp ứng và chịu trách nhiệm về kết quả. Cách thiết kế theo nấc có lý: trường không phải nhảy ngay tới chuẩn cao nhất. Nhưng tự đánh giá chỉ đáng tin khi tiêu chí đủ rõ để các trường hiểu giống nhau và có thể giải trình.
Điểm cần tháo gỡ là cách đo năng lực và áp lực thời gian
Ủng hộ mục tiêu hội nhập không đồng nghĩa với việc mọi hiệu trưởng có thể lập tức giao tiếp trôi chảy. Một số lãnh đạo cho biết công việc quản lý, họp hành và xử lý hành chính khiến việc duy trì luyện nghe, nói trở nên khó khăn; người từng học tiếng Anh nhưng lâu ngày thiếu môi trường thực hành cũng có thể lúng túng. Áp lực ấy là có thật, nhất là với cán bộ quản lý không được đào tạo chuyên sâu về ngoại ngữ.
Băn khoăn lớn hơn nằm ở chuẩn năng lực tiếng Anh: yêu cầu “làm việc trực tiếp” hiện còn mang tính định tính, chưa nói rõ mức giao tiếp nào là đủ hoặc tình huống nào sẽ được dùng để đánh giá. Nếu chỉ dựa vào chứng chỉ, nhà trường có thể đo được kết quả một kỳ thi nhưng chưa chắc biết người lãnh đạo có xử lý được cuộc trao đổi với khách quốc tế hay không. Đánh giá nên gắn với nhiệm vụ thực tế, đồng thời công bố tiêu chí nhất quán để tránh mỗi nơi hiểu một kiểu.
Bồi dưỡng theo tình huống sẽ biến yêu cầu thành khả năng
Lãnh đạo trường nhìn chung ủng hộ chủ trương, nhưng cần hướng dẫn đào tạo và một lộ trình vừa sức thay vì yêu cầu tất cả đạt chuẩn qua một cách thức duy nhất. Cơ quan quản lý có thể tổ chức lớp theo trình độ và nhiệm vụ, với chương trình ngắn hoặc dài hạn tập trung vào những việc ban giám hiệu thường làm. Gợi ý thiết thực là luyện giới thiệu trường, trao đổi chuyên môn, tiếp đón đoàn quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm quản trị và bàn về hợp tác giáo dục — thay vì học nặng từ vựng rời rạc hay chạy theo chứng chỉ hình thức.
Nhà trường cũng có thể bắt đầu bằng một kế hoạch nội bộ: xác định lãnh đạo phù hợp để đáp ứng tiêu chí trước mắt, khảo sát năng lực giao tiếp hiện tại, bố trí thời gian luyện tập đều đặn và tổ chức mô phỏng các tình huống công việc. Ở giai đoạn đầu, địa phương có thể hỗ trợ trợ lý ngôn ngữ hoặc công cụ dịch ứng dụng trí tuệ nhân tạo để lãnh đạo dần làm quen, thay vì biến công nghệ thành cách né việc học.
Kết luận, yêu cầu tiếng Anh với hiệu trưởng và hiệu phó là hướng đi hợp lý khi nhà trường mở rộng hoạt động quốc tế và đưa ngoại ngữ vào nhiều mặt của giáo dục. Nhưng chuẩn chỉ có giá trị khi đi cùng thước đo rõ, đào tạo theo công việc và thời gian thích nghi thực tế. Muốn tiếng Anh trở thành một phần đời sống trường học, chính sách cần giúp lãnh đạo sử dụng được ngôn ngữ ấy — không chỉ chứng minh rằng họ từng học nó.
