Tiêu chí đánh giá, không phải mệnh lệnh đồng loạt
Thông tư giáo dục mới là văn bản quy định tiêu chuẩn và cách đánh giá mức độ triển khai đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, giúp mỗi cơ sở tự xem xét tiến độ theo điều kiện và nguồn lực của mình. Đây là điểm cần hiểu trước khi xem yêu cầu tiếng Anh đối với hiệu trưởng, hiệu phó: thông tư không buộc mọi cán bộ, giáo viên phải đạt sẵn một mức cụ thể. Bộ tiêu chí được chia thành ba mức; mức sau kế thừa yêu cầu mức trước rồi bổ sung tiêu chí cao hơn. Vì vậy, trường có thể dùng kết quả đánh giá để xác định việc đã làm, việc còn thiếu và chọn lộ trình cải thiện phù hợp, thay vì coi đây là một kỳ thi đồng loạt. Đề án hướng tới mở rộng việc dùng tiếng Anh trong dạy học, học tập và các hoạt động giáo dục khác. Đưa tiếng Anh vào trường học vì thế cần được nhìn như một quá trình xây dựng năng lực, không chỉ là mục tiêu về chứng chỉ.
Mức 1 và 2: ít nhất một lãnh đạo sử dụng được tiếng Anh
Ở Mức độ 1, trường phổ thông cần ít nhất một hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng có thể dùng tiếng Anh làm việc trực tiếp với người nước ngoài. Yêu cầu này tiếp tục giữ nguyên ở Mức độ 2: trường không phải tăng số lãnh đạo biết tiếng Anh khi tiến từ mức đầu lên mức kế tiếp. Cách đặt tiêu chí vào nhóm lãnh đạo có lý: người đứng đầu cần đủ khả năng tham gia trao đổi chuyên môn, thay vì để toàn bộ việc tiếp xúc quốc tế cho giáo viên ngoại ngữ. Nhưng cụm “làm việc trực tiếp” cần được gắn với nhiệm vụ thực tế, không nên bị biến thành cuộc chạy đua lấy chứng chỉ. Tiêu chuẩn tiếng Anh trường học còn xét môi trường và hoạt động giao tiếp, kế hoạch giáo dục, dạy học, học liệu, cơ sở vật chất, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và hợp tác quốc tế trong giáo dục tiếng Anh. Vì thế, năng lực lãnh đạo chỉ là một phần của bức tranh.
Từ Mức 1 đến Mức 3: yêu cầu tăng ở đâu?
Khác biệt giữa các mức không nằm ở việc Mức độ 2 đòi thêm một lãnh đạo biết tiếng Anh, mà ở những tiêu chí bổ sung cho hoạt động dạy học. Ở Mức độ 1, trường còn phải bảo đảm đủ giáo viên tiếng Anh theo yêu cầu; giáo viên dạy một phần môn học hoặc hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh cũng cần năng lực phù hợp để làm việc trực tiếp với người nước ngoài. Sang Mức độ 2, giáo viên thuộc diện dạy bằng tiếng Anh phải thiết kế ít nhất 10% nội dung kiểm tra định kỳ bằng tiếng Anh đối với môn học áp dụng. Mức độ 3 nâng yêu cầu lãnh đạo lên ít nhất hai người có thể làm việc trực tiếp bằng tiếng Anh, đồng thời phần nội dung kiểm tra bằng tiếng Anh tăng lên ít nhất 50%. Mỗi mức sau chỉ được công nhận khi trường đã đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của những mức trước. Như vậy, thang đánh giá đi từ năng lực nền tảng đến việc đưa tiếng Anh sâu hơn vào dạy và kiểm tra.
Ủng hộ mục tiêu, nhưng cần lộ trình khả thi
Nhiều quản lý trường học ủng hộ yêu cầu vì phù hợp với xu hướng hội nhập, đồng thời cho rằng lãnh đạo biết tiếng Anh có thể khích lệ giáo viên và trực tiếp nhìn nhận chất lượng dạy học. Tuy nhiên, áp lực học thêm trong lịch làm việc dày đặc là có thật, nhất là với cán bộ quản lý lâu năm. Một số ý kiến cũng lưu ý tiêu chí giao tiếp còn định tính: nhà trường cần biết năng lực được đánh giá trong những tình huống công việc nào, chứ không chỉ qua trò chuyện xã giao hay tấm bằng. Chuyên gia giáo dục Nguyễn Thị Ngọc Nga đề nghị cơ quan quản lý xây dựng lộ trình đào tạo thực tế, thay vì lập tức yêu cầu hiệu trưởng, hiệu phó có chứng chỉ ngoại ngữ. Đây là hướng hợp lý: tập trung vào khả năng đọc tài liệu, dự hội thảo và trao đổi công việc, đồng thời thiết kế hỗ trợ phù hợp với điều kiện từng trường. Thông tư sẽ có ích nếu giúp trường tiến bộ theo lộ trình, không biến mục tiêu thành gánh nặng hình thức.
