Yêu cầu mới: năng lực tiếng Anh bắt đầu từ ban lãnh đạo
Tiêu chí lãnh đạo giao tiếp tiếng Anh là yêu cầu đánh giá trường phổ thông trong đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, đòi hỏi một số hiệu trưởng hoặc hiệu phó có thể dùng tiếng Anh làm việc trực tiếp với người nước ngoài. Thông tư 94/2026 đưa năng lực này vào bộ tiêu chuẩn triển khai đề án, có hiệu lực từ ngày 19-12-2026. Với trường phổ thông muốn đạt mức 1 hoặc mức 2, ít nhất một hiệu trưởng hoặc hiệu phó phải đáp ứng yêu cầu; ở mức 3, số lượng tối thiểu tăng lên hai người. Đây không phải quy định buộc mọi lãnh đạo trường phải lập tức thông thạo tiếng Anh. Đó là tiêu chí để xác định mức triển khai đề án, bên cạnh những yêu cầu về giáo viên, học sinh, hoạt động dạy học và môi trường sử dụng ngoại ngữ. Cách đặt tiêu chí này hợp lý: nếu nhà trường muốn tiếng Anh hiện diện ngoài giờ học của môn tiếng Anh, lãnh đạo phải có khả năng mở đường cho điều đó.
Ba mức đánh giá, yêu cầu tăng dần
Mức 1 là ngưỡng khởi đầu: trường cần ít nhất một hiệu trưởng hoặc hiệu phó có thể làm việc trực tiếp với người nước ngoài bằng tiếng Anh, đồng thời bảo đảm đủ giáo viên tiếng Anh đáp ứng yêu cầu. Giáo viên dạy môn học hoặc hoạt động giáo dục bằng tiếng Anh cũng phải có khả năng làm việc trực tiếp bằng ngoại ngữ này. Mức 2 giữ nguyên yêu cầu về lãnh đạo nhưng bổ sung việc giáo viên thiết kế ít nhất 10% nội dung kiểm tra định kỳ của môn dạy bằng tiếng Anh. Đến mức 3, nhà trường phải có ít nhất hai lãnh đạo đáp ứng yêu cầu giao tiếp, còn tỷ lệ nội dung kiểm tra bằng tiếng Anh tăng lên ít nhất 50%. Các mức sau kế thừa tiêu chí của mức trước và bổ sung yêu cầu cao hơn, nên không thể chỉ đạt một vài mục nổi bật rồi xem như hoàn thành. Cách phân tầng này gắn năng lực lãnh đạo với tiến trình mở rộng thực chất việc dạy và học bằng tiếng Anh.
| Mức đánh giá | Yêu cầu với lãnh đạo | Điểm bổ sung đáng chú ý |
|---|---|---|
| Mức 1 | Ít nhất 1 hiệu trưởng hoặc hiệu phó | Đủ giáo viên tiếng Anh; giáo viên dạy học bằng tiếng Anh có thể làm việc trực tiếp với người nước ngoài |
| Mức 2 | Ít nhất 1 hiệu trưởng hoặc hiệu phó | Giáo viên thiết kế ít nhất 10% nội dung kiểm tra định kỳ bằng tiếng Anh |
| Mức 3 | Ít nhất 2 hiệu trưởng hoặc hiệu phó | Tỷ lệ nội dung kiểm tra định kỳ bằng tiếng Anh đạt ít nhất 50% |
Tiêu chuẩn hiệu phó phải gắn với việc làm cụ thể
Tiêu chuẩn hiệu phó không nên bị hiểu thành một cuộc chạy đua chứng chỉ. Quy định nhấn vào khả năng sử dụng tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài, tức năng lực phục vụ công việc, chứ không chỉ là một dòng thành tích hồ sơ. Một hiệu trưởng giao tiếp tiếng Anh có thể tiếp cận tài liệu giáo dục quốc tế, trao đổi với chuyên gia, mở rộng hợp tác và tổ chức hoạt động giao lưu cho giáo viên, học sinh. Quan trọng hơn, lãnh đạo chủ động dùng tiếng Anh sẽ làm gương và giúp giáo viên, học sinh tự tin giao tiếp hơn. Tuy vậy, kỹ năng của một vài cán bộ quản lý không thể tự biến thành môi trường học tập hiệu quả. Nhà trường cần chuyển năng lực ấy thành kế hoạch, cơ hội thực hành và hỗ trợ chuyên môn; nếu chỉ tuyển hoặc bồi dưỡng người đủ điều kiện để hoàn thành tiêu chí trên giấy, học sinh sẽ không hưởng được lợi ích tương xứng.
Đánh giá toàn trường, không chỉ nhìn vào người đứng đầu
Năng lực lãnh đạo chỉ là một phần trong bức tranh đánh giá. Các tiêu chí còn xem xét môi trường sử dụng tiếng Anh và hoạt động giao tiếp, kế hoạch giáo dục, dạy học, học liệu, cơ sở vật chất, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, năng lực giáo viên và học sinh, cùng hợp tác quốc tế. Trường tự đánh giá thông qua hội đồng do người đứng đầu thành lập; hội đồng thu thập, phân tích minh chứng và đối chiếu với từng tiêu chí. Việc đánh giá diễn ra theo chu kỳ, đồng thời dữ liệu được rà soát, cập nhật hằng năm. Cách làm này đặt trách nhiệm giải trình vào nhà trường, nhưng cũng đòi hỏi minh chứng phản ánh hoạt động thật, không phải bộ hồ sơ làm đẹp. Thước đo đúng không phải có bao nhiêu lãnh đạo nói được tiếng Anh, mà là năng lực đó có góp phần tạo thêm cơ hội học và dùng ngoại ngữ cho học sinh hay không.
Mục tiêu cuối cùng là tiếng Anh trong trường học
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học đòi hỏi thay đổi cách tổ chức dạy, học và giao tiếp, không chỉ tăng yêu cầu với một chức danh. Vì vậy, tiêu chí về hiệu trưởng và hiệu phó có ý nghĩa khi giúp trường tiếp cận chuyên gia, xây dựng hợp tác, tạo hoạt động giao lưu và khuyến khích giáo viên, học sinh sử dụng tiếng Anh thường xuyên hơn. Điều kiện giữa các trường không đồng đều, nhất là ở vùng sâu, vùng xa và miền núi; triển khai cần đi cùng bồi dưỡng phù hợp, tránh biến năng lực thực hành thành cuộc đua chứng chỉ. Thông tư 94/2026 đặt lãnh đạo vào đúng vị trí trong nỗ lực đổi mới: không phải người duy nhất chịu trách nhiệm về ngoại ngữ, mà là người có thể tổ chức và làm gương. Đánh giá chỉ có giá trị khi các mức tiêu chuẩn thúc đẩy được hoạt động thật và giúp học sinh sử dụng tiếng Anh tốt hơn.
