Tiếng Anh không còn là việc riêng của giáo viên
Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học hướng tới mở rộng việc sử dụng tiếng Anh trong dạy học, học tập và các hoạt động giáo dục khác. Đây là mục tiêu cần được dẫn dắt từ cấp quản lý, chứ không thể chỉ giao cho giáo viên bộ môn. Theo quy định mới, năng lực tiếng Anh hiệu trưởng, hiệu phó trở thành một tiêu chí đánh giá mức độ triển khai đề án tại trường phổ thông.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 19.12.2026, chia việc đánh giá thành ba mức. Quy tắc cốt lõi là mức sau kế thừa đầy đủ yêu cầu của mức trước rồi bổ sung tiêu chí cao hơn: trường chỉ được công nhận Mức độ 2 khi đạt Mức độ 1, và muốn lên Mức độ 3 phải đáp ứng cả hai mức đầu. Như vậy, chuẩn tiếng Anh trường học không phải một bài kiểm tra đơn lẻ về ngoại ngữ, mà nằm trong bộ tiêu chí rộng hơn về môi trường, hoạt động dạy học, đội ngũ và hợp tác.
Một lãnh đạo ở Mức 1 và 2, hai người ở Mức 3
Đối với Mức độ 1 và Mức độ 2, trường phải có ít nhất một hiệu trưởng hoặc hiệu phó sử dụng được tiếng Anh để làm việc trực tiếp với người nước ngoài. Sang Mức độ 3, yêu cầu tăng lên ít nhất hai lãnh đạo đáp ứng năng lực này. Điểm đáng chú ý là chuẩn không đòi tất cả cán bộ quản lý phải cùng đạt mức tiếng Anh ấy; trường cần bảo đảm số lượng tối thiểu theo cấp đánh giá.
Đây là tiêu chí cụ thể dành cho lãnh đạo trường phổ thông, bên cạnh các yêu cầu khác về giáo viên, học sinh và hoạt động giáo dục. Nhà trường không nên hiểu việc đạt chuẩn là chuyện tìm một người có thể giao tiếp cho đủ hồ sơ. Hiệu trưởng, hiệu phó là người lập kế hoạch chuyên môn, phân bổ nguồn lực và tạo điều kiện để giáo viên đổi mới cách dạy. Năng lực sử dụng tiếng Anh có ý nghĩa khi gắn với những nhiệm vụ đó: trao đổi với chuyên gia, tiếp cận tài liệu giáo dục quốc tế, mở rộng hợp tác và tổ chức giao lưu cho giáo viên, học sinh.
Chuẩn lãnh đạo là một phần của bộ đánh giá rộng hơn
Năng lực của lãnh đạo không đứng riêng lẻ trong bộ chuẩn tiếng Anh trường học. Với khối phổ thông, việc đánh giá bao gồm sáu nhóm: môi trường sử dụng tiếng Anh và truyền thông; kế hoạch giáo dục và hoạt động dạy học; học liệu, tài liệu và cơ sở vật chất; chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo; đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh; cùng hợp tác quốc tế và phối hợp tổ chức giáo dục bằng tiếng Anh.
Các mức cũng tăng yêu cầu ở những phần khác. Ở Mức độ 2, giáo viên tham gia dạy học bằng tiếng Anh phải đáp ứng yêu cầu năng lực theo quy định; với môn có nội dung dạy bằng tiếng Anh và kiểm tra định kỳ, ít nhất 10% nội dung bài kiểm tra phải bằng tiếng Anh. Ở Mức độ 3, tỷ lệ này tăng lên ít nhất 50% đối với môn thuộc diện áp dụng. Vì thế, có một lãnh đạo sử dụng được ngoại ngữ là điều kiện cần, không phải bằng chứng duy nhất cho thấy tiếng Anh đã trở thành một phần của đời sống học đường.
Nhà trường cần dùng chuẩn để lập lộ trình, không chạy theo danh hiệu
Thông tư không có nghĩa mọi hiệu trưởng, hiệu phó phải lập tức đạt cùng một yêu cầu, cũng không buộc mọi trường phải đạt ngay một mức cụ thể. Bộ tiêu chí được dùng để nhà trường tham chiếu và tự đánh giá theo từng thời điểm, nhận diện việc đã làm được, phần còn thiếu rồi chọn giải pháp phù hợp với điều kiện, nguồn lực và lộ trình của mình. Cách hiểu này giúp yêu cầu mới trở thành công cụ lập kế hoạch thay vì áp lực hình thức.
Nhà trường nên xác định ai trong đội ngũ quản lý có thể đảm nhận giao tiếp trực tiếp bằng tiếng Anh, đồng thời xem năng lực ấy được vận dụng thế nào trong hợp tác và điều hành. Một lãnh đạo chủ động dùng ngoại ngữ có thể làm gương, khuyến khích giáo viên và học sinh mạnh dạn giao tiếp, từ đó nuôi dưỡng tiếng Anh trong trường học. Kết luận cần rõ: chuẩn mới mở rộng trách nhiệm đến người đứng đầu, nhưng giá trị của nó nằm ở năng lực lãnh đạo góp phần tạo môi trường sử dụng tiếng Anh thực chất, không phải ở việc đạt một con số cho đủ.
