An toàn số phải là một phần của quyền trẻ em
Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng là việc ngăn ngừa nguy cơ, phát hiện dấu hiệu tổn hại và hỗ trợ trẻ kịp thời khi các em sử dụng dịch vụ, thiết bị và nền tảng số. Đây không thể chỉ là lời khuyên trẻ tự cẩn trọng; đó phải là trách nhiệm phối hợp của người lớn và các tổ chức liên quan. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã ký Quyết định số 2033/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về phát triển trẻ em giai đoạn 2026–2035, tầm nhìn đến năm 2045. Chiến lược đặt việc bảo vệ trẻ em trên mạng trong mục tiêu rộng hơn: bảo đảm môi trường sống an toàn, lành mạnh, thân thiện và giúp trẻ phát triển kỹ năng số. Cách đặt vấn đề này là cần thiết, bởi trẻ em trên mạng vừa cần được bảo vệ khỏi nguy cơ, vừa cần năng lực để tham gia đời sống số an toàn.
Nhiệm vụ bao trùm nhiều dạng nguy cơ
Phạm vi nhiệm vụ không dừng ở nội dung độc hại hay hành vi quấy rối. Chiến lược nêu việc phối hợp phòng ngừa, phát hiện và xử lý nguy cơ xâm hại, lừa đảo, bắt nạt, dụ dỗ, bóc lột cùng những nguy cơ mới phát sinh từ công nghệ số. Nói cách khác, lừa đảo trẻ em và xâm hại trực tuyến cần được nhìn nhận trong cùng một chuỗi bảo vệ: nhận diện rủi ro, tiếp nhận thông tin, can thiệp và hỗ trợ. Đây là định hướng đáng chú ý, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc chuyển những khái niệm rộng thành quy trình dễ hiểu. Khi triển khai, cần làm rõ dấu hiệu nào phải báo, ai tiếp nhận, cơ quan nào chuyển xử lý và trẻ được hỗ trợ ra sao sau sự việc. Nếu thiếu đầu mối và cách phản hồi rõ ràng, nhiệm vụ phối hợp dễ trở thành khẩu hiệu, còn gia đình có thể lúng túng khi cần giúp trẻ.
Đo kết quả bằng khả năng tiếp nhận và xử lý
Chiến lược đặt ra một số mốc có thể giúp theo dõi năng lực bảo vệ trẻ em. Đến năm 2027, 100% xã, phường, đặc khu cần có người được phân công làm công tác trẻ em và kênh tiếp nhận, kết nối, chuyển xử lý thông tin bảo vệ trẻ em. Đến năm 2030, việc thu thập, chuẩn hóa, cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu quản lý trẻ em được định hướng hoàn thiện. Các con số này chỉ có ý nghĩa khi người dân biết tìm đến đâu và thông tin được xử lý kịp thời, an toàn. Cần làm rõ cách phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền, gia đình, nhà trường và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số để hỗ trợ trẻ khi có nguy cơ. Cũng cần quy định cách bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư của trẻ trong quá trình báo tin, xác minh và can thiệp; nếu không, việc chia sẻ thông tin có thể làm trẻ chịu thêm tổn thương.
Gia đình, trường học và nền tảng cùng có trách nhiệm
Không thể giao toàn bộ gánh nặng cho trẻ hoặc cha mẹ. Gia đình cần có kiến thức để nhận biết dấu hiệu bất thường và trò chuyện với trẻ; nhà trường cần tạo môi trường an toàn, có tư vấn tâm lý và trang bị kỹ năng phòng tránh, ứng phó phù hợp từng độ tuổi. Chiến lược cũng nhấn mạnh xây dựng môi trường giáo dục an toàn, hỗ trợ sức khỏe tâm thần và phòng, chống bạo lực học đường. Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ số cần có kênh tiếp nhận phản ánh và phối hợp khi phát sinh nguy cơ. Các mục tiêu về bảo vệ cũng đặt ra thước đo dài hạn: giảm tỷ lệ trẻ em bị bạo lực, xâm hại tình dục ít nhất 5% mỗi năm đến năm 2030, sau đó phấn đấu giảm 3% mỗi năm trong giai đoạn 2031–2035. Những chỉ tiêu này cần đi cùng cách ghi nhận minh bạch để phản ánh cả mức độ tổn hại lẫn chất lượng hỗ trợ.
Từ chiến lược đến sự an toàn có thể cảm nhận
Chiến lược còn đặt bảo vệ trẻ em trong mối liên hệ với chăm sóc sức khỏe, giáo dục công bằng, kỹ năng sống và năng lực số. Chẳng hạn, tỷ lệ tiêm chủng các vaccine trong Chương trình tiêm chủng mở rộng được đặt mục tiêu trên 95% vào năm 2030 và duy trì trên 95% vào năm 2035. Điều đó cho thấy phát triển trẻ em được nhìn nhận toàn diện, thay vì tách an toàn mạng khỏi các điều kiện chăm sóc và trưởng thành khác. Tuy vậy, với nhiệm vụ số, điều người dân cần thấy là đầu mối dễ tiếp cận, phản hồi có trách nhiệm và hỗ trợ phù hợp với từng trẻ. Kết luận cần giữ rõ: chiến lược đã xác lập hướng đi, còn hiệu quả bảo vệ trẻ em sẽ được quyết định bởi cách phối hợp và xử lý trong thực tế. Trẻ cần được an toàn khi trực tuyến, đồng thời được trang bị để tham gia môi trường số một cách chủ động.
