Tuyển sinh cần mở đường đến trường
Tuyển sinh tiểu học là quá trình chính quyền địa phương và nhà trường dự báo nhu cầu, sắp xếp chỗ học và tiếp nhận trẻ đúng độ tuổi, với mục tiêu không để thủ tục hay kỳ thi cản trở quyền được đi học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo thông tư về tuyển sinh đầu cấp để lấy ý kiến; ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung học, chia sẻ những điểm chính của dự thảo. Đây không nên được xem là một cuộc đua chọn trường, mà là trách nhiệm chuẩn bị đủ chỗ học cho trẻ. Dự thảo tiếp nối việc triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW về giáo dục phổ thông, nhấn mạnh bảo đảm quyền học tập và các nguyên tắc thực hiện giáo dục bắt buộc ở tiểu học, trung học cơ sở. Đó là hướng đi đúng: quyền học tập chỉ có ý nghĩa khi trẻ có thể tiếp cận trường lớp thực tế, không bị bỏ lại vì nơi cư trú hay áp lực tuyển chọn.
Gần nhà và không phân biệt điểm trường
Một nguyên tắc đáng chú ý là không phân biệt học sinh theo ranh giới hành chính; các em cần có cơ hội học gần nơi ở. Với gia đình, điều này có thể giảm thời gian đi lại và bớt cảnh chạy đua vào những trường được xem là có thương hiệu. Dự thảo cũng yêu cầu địa phương rà soát số trẻ trong độ tuổi, dự báo quy mô trường lớp rồi chuẩn bị cơ sở vật chất, giáo viên trước khi trẻ đến tuổi nhập học. Trách nhiệm vì thế không thể dồn hết lên phụ huynh vào thời điểm đăng ký. Trường có nhiều điểm trường cũng cần bảo đảm kế hoạch giáo dục chung, cam kết chất lượng, đội ngũ và điều kiện dạy học tương xứng giữa các cơ sở. Đây là điểm phụ huynh nên theo dõi sát: nguyên tắc học gần nhà chỉ thuyết phục khi mọi điểm trường đều được bảo đảm điều kiện, thay vì tạo ra lựa chọn tốt và kém ngay trong cùng một trường.
Giảm áp lực đầu năm học, nhưng cần theo dõi cách thực hiện
Giảm áp lực đầu năm học là định hướng đáng ủng hộ, bởi kỳ thi không nên trở thành cánh cửa loại trẻ khỏi cơ hội học tập. Với tuyển sinh vào lớp 10, dự thảo nêu việc giảm số môn thi xuống còn hai; ông Thái Văn Tài cho biết có địa phương có thể xét học bạ, kết hợp xét tuyển với thi hoặc tổ chức thi. Trong năm qua, tỷ lệ học sinh vào lớp 10 sau khi hoàn thành lớp 9 tăng từ 75% lên hơn 80%; một số tỉnh đạt 95%, thậm chí 97%. Khi tỷ lệ tiếp tục tăng và mục tiêu phổ cập trung học phổ thông được thúc đẩy, cách tổ chức tuyển sinh cần tránh biến kỳ thi thành áp lực không cần thiết. Tuy vậy, phụ huynh nên chờ phương án cụ thể của địa phương: hình thức tuyển chọn, tiêu chí áp dụng và cách phân bổ chỗ học có thể khác nhau. Quy định tuyển sinh chỉ giảm lo lắng nếu được công bố rõ ràng, đủ sớm để gia đình chuẩn bị.
Quy định tốt phải đi cùng chuẩn bị thật
Dự thảo hướng tới ban hành quy định sớm để trường có thời gian chuẩn bị và dự liệu vướng mắc. Đây là điều quan trọng, nhưng văn bản chỉ tạo được khác biệt nếu địa phương dự báo đúng số học sinh, bố trí đủ giáo viên và cơ sở vật chất, đồng thời giải thích rõ cách phân tuyến, xét tuyển hoặc tổ chức thi. Phụ huynh nên theo dõi kế hoạch tuyển sinh của tỉnh, thành phố và phường, xã; hỏi rõ tiêu chí tiếp nhận tại trường gần nơi ở và điều kiện ở từng điểm trường. Với các gia đình có nơi cư trú thực tế khác nơi đăng ký thường trú, một dự thảo khác về giáo dục bắt buộc đề xuất rà soát người trong độ tuổi theo nơi đang cư trú, không phụ thuộc hộ khẩu thường trú hay nơi đăng ký hộ tịch gốc. Tinh thần chung là nhận diện trẻ theo thực tế để tránh bỏ sót, nhưng phụ huynh vẫn cần chờ quy định hoàn chỉnh và hướng dẫn thực hiện. Bảo đảm quyền được đi học đòi hỏi cả nguyên tắc công bằng lẫn năng lực tiếp nhận.
Kết luận: đo hiệu quả bằng cơ hội đến lớp
Dự thảo đặt đúng trọng tâm khi xem tuyển sinh là trách nhiệm bảo đảm chỗ học, chứ không phải cuộc sàng lọc khiến trẻ và gia đình căng thẳng. Học gần nhà, chuẩn bị trường lớp từ sớm và giảm phụ thuộc vào thi cử có thể giúp hạ áp lực đầu năm học. Nhưng phụ huynh cần theo dõi bản quy định cuối cùng, kế hoạch tuyển sinh tại địa phương và cam kết đồng đều giữa các điểm trường. Thước đo sau cùng không phải thủ tục có gọn hơn trên giấy hay không, mà là mọi trẻ trong độ tuổi có được tiếp nhận và học tập trong điều kiện phù hợp hay không.
