Từ kiến thức đến trải nghiệm
Cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” là hoạt động giáo dục dành cho học sinh, kết hợp câu hỏi kiến thức, thi đấu trực tiếp và giao lưu để đưa chủ quyền biển đảo, pháp luật và trách nhiệm công dân vào trải nghiệm học đường. Giá trị của cách làm này nằm ở chỗ các em không chỉ nghe giảng mà còn phải suy nghĩ, lựa chọn đáp án và học hỏi trong không khí có tương tác. Tại Hà Nội, sáng 31/10, Trung tâm Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ Cảnh sát biển phối hợp với UBND phường Kiến Hưng tổ chức cuộc thi năm 2026 cho 100 học sinh của hai trường THCS Kiến Hưng và Phú La.
Các câu hỏi trắc nghiệm được lồng vào bốn phần thi “Ra khơi”, “Vượt sóng”, “Cập bến” và “Đặt mốc chủ quyền”, theo kịch bản gameshow “Rung chuông vàng”. Phần “Giải cứu” còn có giáo viên và cán bộ, đoàn viên Cảnh sát biển tham gia, giúp học sinh cổ vũ cũng có cơ hội củng cố kiến thức. Đây là một lựa chọn sư phạm đáng chú ý: trò chơi tạo động lực chú ý, còn nội dung có chiều sâu giúp cuộc thi vượt khỏi mức giải trí.
Cùng một chủ đề, nhiều quy mô địa phương
Các cuộc thi gần đây cho thấy mô hình được triển khai ở nhiều địa phương với quy mô khác nhau. Ngày 7/11 tại Huế, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 phối hợp với Ban Tuyên giáo Thành ủy và Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố tổ chức cuộc thi năm học 2026-2027, với 100 thí sinh đại diện cho học sinh của sáu trường THCS. Cùng ngày tại Lâm Đồng, Chi đội Kiểm ngư số 4 và Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 3 phối hợp với ngành giáo dục tổ chức vòng thi trực tiếp Cụm 1.
Ở Lâm Đồng, 100 thí sinh vào vòng trực tiếp được chọn từ hơn 14.000 học sinh thuộc 17 trường THCS, sau vòng thi trực tuyến. Sự khác biệt về số lượng không làm thay đổi trọng tâm: đưa kiến thức biển đảo đến gần học sinh bằng hình thức phù hợp với từng cộng đồng trường học. Việc mở rộng từ sân chơi trực tiếp sang vòng thi trực tuyến cũng cho thấy cuộc thi có thể tiếp cận đông đảo học sinh trước khi chọn thí sinh tranh tài.
Giáo dục chủ quyền cần gắn với hiểu biết pháp luật
Một cuộc thi về biển đảo chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu tình yêu quê hương đi cùng nhận thức đúng. Nội dung ở Hà Nội bao gồm chính sách, pháp luật về biển đảo, Luật Biển Việt Nam năm 2012, Luật Cảnh sát biển Việt Nam năm 2018, kiến thức đại dương, biến đổi khí hậu và pháp luật Việt Nam, quốc tế liên quan. Tại Huế, câu hỏi còn đề cập lịch sử dựng nước, giữ nước, nhiệm vụ của Cảnh sát biển và trách nhiệm công dân trong bảo vệ chủ quyền.
Đưa những nội dung này vào hình thức thi tương tác giúp giáo dục chủ quyền bớt xa cách với lứa tuổi THCS. Tuy nhiên, đáp án đúng trong một cuộc thi chưa tự động tạo nên hành động có trách nhiệm. Điều đáng ghi nhận là chương trình đặt kiến thức nền tảng bên cạnh tinh thần đoàn kết, ý thức chấp hành pháp luật và khả năng chia sẻ điều đã học. Khi học sinh yêu biển đảo hiểu thêm về luật pháp và vai trò của lực lượng làm nhiệm vụ trên biển, lòng tự hào có cơ hội trở thành nhận thức vững chắc hơn.
Tình yêu cần được chuyển thành trách nhiệm
Thông điệp của các cuộc thi không dừng ở sân khấu: bảo vệ biển đảo là trách nhiệm chung, không riêng những lực lượng làm nhiệm vụ nơi đầu sóng. Học sinh có thể bắt đầu bằng việc tìm hiểu lịch sử, pháp luật, giữ gìn môi trường và chia sẻ kiến thức với gia đình, bạn bè. Cách tiếp cận này thuyết phục hơn việc chỉ kêu gọi lòng yêu nước, bởi nó gắn cảm xúc với những việc gần gũi mà các em có thể thực hiện trong học tập và cuộc sống.
Các hoạt động hỗ trợ học sinh cũng góp phần làm cho thông điệp trách nhiệm trở nên thiết thực. Tại Huế, ban tổ chức trao 24 xe đạp và 30 suất học bổng, mỗi suất trị giá 1 triệu đồng, cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, nỗ lực vươn lên. Những hỗ trợ ấy không thay thế nội dung giáo dục, nhưng cho thấy sự quan tâm đến điều kiện để các em tiếp tục học tập. Cuộc thi biển đảo vì thế phát huy tốt nhất tác dụng khi kết hợp tri thức, trải nghiệm và sự đồng hành cụ thể. Đó là nền tảng để lòng yêu nước được bồi đắp thành ý thức và hành động có trách nhiệm.
