Khoảng cách lớn giữa kết quả và mục tiêu
Giải ngân vốn đầu tư công là quá trình chuyển kế hoạch vốn ngân sách thành khối lượng công trình đã thi công, nghiệm thu và thanh toán, qua đó biến cam kết đầu tư của Nhà nước thành hạ tầng phục vụ người dân. Đến ngày 26.10, Lâm Đồng mới giải ngân 59,73% kế hoạch; Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười yêu cầu các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư tăng tốc trong những tháng cuối năm. Mục tiêu ít nhất 95% trước ngày 31.12.2026 vì thế không thể đạt bằng mệnh lệnh hành chính đơn thuần: từng vướng mắc tại công trường phải được xử lý nhanh hơn, từ hồ sơ đến mặt bằng. Tỉnh đặt hạn hoàn thành 100% vào ngày 31.1.2027, nhưng kết quả cuối cùng sẽ được quyết định bởi khả năng biến chỉ đạo thành tiến độ thực chất.
Các trở ngại đã được nhận diện khá rõ: bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác định nguồn gốc đất và bố trí tái định cư còn vướng; vật liệu san lấp thiếu, trong khi giá vật liệu, nhân công và ca máy biến động. Một số nhà thầu cũng hạn chế năng lực, còn hồ sơ nghiệm thu, thanh toán chưa được xử lý kịp thời. Đây không phải những nút thắt có thể giải quyết bằng cách yêu cầu công trường làm nhiều ca hơn nếu thủ tục và nguồn cung vẫn đình trệ. Với đầu tư công Lâm Đồng, bài kiểm tra quan trọng là phối hợp đồng thời giữa địa phương, chủ đầu tư và các sở chuyên môn, thay vì để mỗi bên chờ bên khác.
Tăng tốc phải đi cùng kỷ luật thực thi
Chỉ đạo của tỉnh đi đúng vào những khâu cần siết: hai cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương phải tập trung nguồn lực để phấn đấu hoàn thành giải phóng mặt bằng toàn tuyến trước ngày 15.11.2026; khu vực đủ điều kiện cần bàn giao ngay cho nhà thầu. Tỉnh cũng yêu cầu thi công đến đâu, nghiệm thu và thanh toán đến đó, tránh để khối lượng hoàn thành mắc lại trong hồ sơ. Đó là cách thiết thực để dòng tiền theo sát tiến độ, thay vì chỉ chạy theo tỷ lệ giải ngân vào cuối kỳ.
Yêu cầu huy động nhân lực, máy móc và tổ chức thi công “3 ca, 4 kíp” chỉ phát huy tác dụng khi vật liệu sẵn có và người đứng đầu thường xuyên bám công trường. Đánh giá nhà thầu hằng tuần, điều chuyển khối lượng hoặc chấm dứt hợp đồng với đơn vị yếu kém là tín hiệu cần thiết: chậm tiến độ phải có hệ quả, không thể kéo dài vô thời hạn. Song song, rà soát và điều chuyển vốn từ dự án khó giải ngân sang dự án có khả năng triển khai tốt sẽ giúp nguồn lực công phát huy hiệu quả hơn. Tốc độ cần thiết, nhưng chất lượng công trình và tính đúng quy định không thể trở thành phần hy sinh cho một con số.
Hạ tầng giao thông cần thêm nguồn lực xã hội
Với địa hình rộng và đa dạng, hạ tầng giao thông là động lực tăng trưởng của Lâm Đồng, không chỉ là danh mục công trình cần hoàn thành. Kết nối tốt hơn có thể rút ngắn thời gian vận chuyển nông sản, tạo thuận lợi cho du lịch và mở rộng khả năng lưu thông hàng hóa. Dự án cao tốc Dầu Giây - Liên Khương được kỳ vọng đưa thời gian đi từ TP Hồ Chí Minh đến Đà Lạt xuống dưới ba giờ. Lợi ích ấy chỉ thành hiện thực nếu tiến độ, chất lượng và các kết nối logistics được tính đồng bộ; một tuyến cao tốc riêng lẻ không thể tự giải quyết mọi hạn chế trong mạng lưới.
Ngân sách có hạn, nên trông chờ hoàn toàn vào đầu tư công sẽ làm chậm các dự án lớn. Hợp tác công tư vì vậy là hướng triển khai đáng chú ý, nhưng chỉ bền vững khi Nhà nước chia sẻ rủi ro hợp lý, minh bạch trách nhiệm và tạo điều kiện để nhà đầu tư huy động vốn. Ngày 28.10, HĐND tỉnh thông qua điều chỉnh chủ trương đầu tư cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc theo phương thức đối tác công tư; dự án dự kiến thông xe kỹ thuật quý III/2028 và hoàn thành trong quý IV/2028. Đây là bước tiến về cơ chế, chưa phải bảo đảm thành công: giải phóng mặt bằng, thu xếp vốn và năng lực triển khai vẫn phải được kiểm soát chặt.
Đích đến là công trình hữu ích, không chỉ tỷ lệ giải ngân
Cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc có tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 17.561 tỷ đồng, trong đó vốn nhà nước khoảng 6.500 tỷ đồng, tương đương 37%; phần vốn khu vực tư khoảng 11.061 tỷ đồng, tương đương 63%. Tỷ lệ này cho thấy ngân sách có thể làm vốn dẫn dắt, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về phân bổ rủi ro và giám sát cam kết của các bên. Hạ tầng đô thị, bãi đỗ xe, cụm công nghiệp và trung tâm logistics nông sản cũng có thể mở rộng tác động của kết nối giao thông tới người dân, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng.
Mốc 95% là áp lực cần thiết để các dự án không tiếp tục ì ạch, nhưng không nên trở thành đích duy nhất. Lâm Đồng cần tháo gỡ mặt bằng đúng hạn, bảo đảm vật liệu, xử lý hồ sơ thanh toán và điều chuyển vốn kịp thời; đồng thời dùng hợp tác công tư có chọn lọc để bổ sung nguồn lực cho những tuyến có ý nghĩa liên vùng. Nếu các khâu ấy vận hành cùng nhau, giải ngân sẽ chuyển thành đường sá và dịch vụ tốt hơn. Nếu không, tỷ lệ cao trên báo cáo vẫn chưa đủ chứng minh người dân đã nhận được lợi ích.
