Con số kỷ lục là dấu mốc của một nền kinh tế mở
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa một quốc gia bán ra nước ngoài và mua từ nước ngoài trong một khoảng thời gian nhất định, qua đó phản ánh quy mô giao thương và mức độ gắn kết của nền kinh tế với thị trường quốc tế. Trong 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ; riêng xuất khẩu ước đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4%. Đây là lần đầu giao thương Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD, một bước tiến đáng kể sau gần hai thập niên kể từ khi quy mô thương mại vượt 100 tỷ USD vào năm gia nhập WTO. Tuy nhiên, quy mô không đồng nghĩa với sức mạnh kinh tế đã hoàn chỉnh. Con số này cho thấy Việt Nam đã trở thành một mắt xích quan trọng trong phân công lao động quốc tế, đồng thời đặt ra câu hỏi cấp thiết hơn: bao nhiêu giá trị được tạo ra và giữ lại trong nước?
Xuất khẩu tăng nhanh, nhờ đâu?
Động lực trực tiếp của kết quả này là sức tăng của xuất khẩu trên nhiều nhóm hàng và thị trường. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu trong 10 tháng. Đằng sau đó là các dòng vốn đầu tư nước ngoài, mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do giúp hàng hóa tiếp cận thị trường với ưu đãi thuế quan, cùng quá trình số hóa thủ tục hải quan và tạo thuận lợi thương mại. Xuất khẩu tăng tại cả khu vực kinh tế trong nước lẫn khu vực FDI, còn thị trường lớn ghi nhận kết quả tích cực gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Hàn Quốc và ASEAN. Đây là nền tảng đáng kể, nhưng không nên nhầm đà tăng kim ngạch với sự trưởng thành đồng đều của doanh nghiệp: muốn tăng chất lượng, doanh nghiệp Việt cần tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và nâng năng lực sản xuất.
Đóng góp rộng, lợi ích trong nước cần lớn hơn
Mốc 1.000 tỷ USD không phải thành quả của một nhóm doanh nghiệp riêng lẻ. Đằng sau đó là công sức của hàng trăm nghìn doanh nghiệp, hàng triệu người lao động, cùng quá trình mở cửa thị trường và cải cách thể chế. Việt Nam hiện đứng thứ 18 thế giới về xuất khẩu, thứ 20 về nhập khẩu và thứ hai ASEAN về quy mô thương mại, sau Singapore. Nhưng quy mô giao thương lớn cũng bộc lộ điểm yếu: khu vực FDI chiếm 77,5% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tính đến ngày 29/10/2026, trong khi doanh nghiệp trong nước đạt khoảng 223 tỷ USD. Vì vậy, thước đo tiếp theo không nên chỉ là thêm bao nhiêu hàng hóa qua biên giới. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp nội địa nâng được năng lực công nghệ, cung ứng đầu vào và chế biến sâu đến đâu, để tăng trưởng thương mại chuyển hóa thành giá trị gia tăng trong nước.
Đà tăng mở đường, nhưng mục tiêu đòi hỏi bền vững
Xuất khẩu tăng 27,4% trong 10 tháng tạo cơ sở để hướng tới, thậm chí vượt, mục tiêu tăng trưởng 15–16% cho cả năm 2026. Cán cân thương mại vẫn cần được theo dõi: tháng 10 ước xuất siêu 6,8 tỷ USD, nhưng mức nhập siêu lũy kế 10 tháng còn khoảng 12,7 tỷ USD. Trong quý IV, Bộ Công Thương xác định sẽ đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ. Dự thảo chiến lược đến năm 2030 đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu bình quân 15–16% mỗi năm giai đoạn 2026–2030; tầm nhìn đến năm 2045 là đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới. Đó là tham vọng lớn, nhưng con đường thuyết phục nhất không chỉ nằm ở tốc độ: phải mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc và giúp doanh nghiệp trong nước giữ phần giá trị lớn hơn.
