Cột mốc lớn, nhưng điều đáng chú ý là tốc độ
Xuất nhập khẩu Việt Nam là tổng giá trị hàng hóa được đưa ra khỏi và đưa vào nền kinh tế qua hoạt động thương mại quốc tế; quy mô này phản ánh sức sản xuất, nhu cầu đầu vào và độ kết nối của doanh nghiệp với thị trường toàn cầu. Trong 10 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ, đưa thương mại hàng hóa vượt mốc 1.000 tỷ USD lần đầu trong giai đoạn được báo cáo. Đây không chỉ là câu chuyện về một con số lớn: tốc độ tăng cho thấy các luồng hàng đang mở rộng nhanh, tạo lực đẩy đáng kể cho hoạt động kinh tế. Riêng tháng 10, kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, quy mô tăng nhanh chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu năng lực sản xuất và giá trị tạo ra trong nước cũng theo kịp.
Xuất khẩu là đầu kéo, công nghiệp chế biến giữ vai trò chủ lực
Kim ngạch xuất khẩu trong 10 tháng ước đạt 499 tỷ USD, tăng 27,4% so với cùng kỳ. Mức tăng này vượt xa mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu cả năm 2026 là 15–16%, tạo dư địa để hoàn thành và có thể vượt kế hoạch. Động lực không chỉ đến từ khu vực đầu tư nước ngoài: xuất khẩu tăng ở cả khu vực kinh tế trong nước lẫn khu vực FDI. Dù vậy, cơ cấu hàng hóa cho thấy công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn là trụ cột, chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tỷ trọng lớn này vừa cho thấy năng lực sản xuất công nghiệp là nền tảng của đà tăng, vừa đặt ra yêu cầu nâng hàm lượng công nghệ và giá trị nội địa. Tăng lượng hàng bán ra là một thành quả; để tăng trưởng bền hơn, doanh nghiệp trong nước cần giữ lại phần giá trị cao hơn trong chuỗi sản xuất.
Các thị trường lớn mở rộng cơ hội, đồng thời đặt ra bài toán phân tán rủi ro
Xuất khẩu tăng tích cực tại các thị trường lớn gồm Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU, Hàn Quốc và ASEAN. Sự hiện diện đồng thời ở nhiều đối tác quan trọng cho thấy thương mại Việt Nam có độ phủ rộng và tiếp tục gắn với các trung tâm sản xuất, tiêu dùng lớn. Nhưng dựa nhiều vào một số thị trường cũng khiến kết quả xuất khẩu dễ chịu tác động khi nhu cầu hoặc điều kiện thương mại thay đổi. Vì vậy, mở rộng thị trường xuất khẩu không nên chỉ là tìm thêm điểm đến, mà còn cần phát triển chiều sâu và nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Dự thảo chiến lược của Bộ Công Thương hướng tới việc không để thị trường nào chiếm quá 25% tổng kim ngạch xuất khẩu vào năm 2030; đồng thời mở rộng số thị trường đạt kim ngạch xuất khẩu trên một tỷ USD lên hơn 45. Đây là hướng đi cần thiết để biến độ mở thương mại thành khả năng chống chịu tốt hơn.
Từ tăng nhanh sang tăng có chất lượng
Mốc 1.000 tỷ USD là bằng chứng rõ về đà mở rộng của xuất nhập khẩu, nhưng cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng chất lượng tăng trưởng, đa dạng hóa thị trường và tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước. Cán cân thương mại vẫn cần được theo dõi: tháng 10 ước xuất siêu 6,8 tỷ USD, song lũy kế 10 tháng vẫn nhập siêu khoảng 12,7 tỷ USD. Điều đó cho thấy kim ngạch lớn không đồng nghĩa mọi sức ép đã được giải quyết. Bộ Công Thương đang xây dựng chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045; dự thảo đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu bình quân 15–16% mỗi năm và nhập khẩu 12–13% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2030. Bước tiếp theo nên là chuyển đà tăng thành năng suất, giá trị gia tăng và nền khách hàng đa dạng hơn. Đó mới là thước đo để thương mại Việt Nam tăng tốc mà không đánh đổi sức bền.
