Giữ được điện hôm nay chưa bảo đảm ngày mai
An ninh cung ứng điện là khả năng đáp ứng liên tục nhu cầu sản xuất và sinh hoạt, kể cả khi thời tiết cực đoan, nhiên liệu biến động hoặc dự án nguồn và lưới chậm tiến độ. Tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia sáng 10/11, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn đánh giá năm 2026 là cú sốc năng lượng lớn nhất trong nhiều thập kỷ, nhưng Việt Nam vẫn duy trì được nguồn cung điện ổn định.
Kết quả đó đáng ghi nhận: hệ thống vượt qua ba đợt nắng nóng cực đoan mà không phải cắt điện luân phiên, đáp ứng cơ bản nhu cầu sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt. Nhưng sự ổn định hiện tại không đồng nghĩa rủi ro đã qua. Sản lượng thủy điện năm nay thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh, trong khi thời tiết khắc nghiệt làm phụ tải lập đỉnh. Nói cách khác, hệ thống đã ứng phó được với cú sốc, nhưng dư địa để tiếp tục chống chịu đang bị thử thách.
Điều đáng lo không phải là một đợt thiếu điện đã xảy ra, mà là khoảng cách giữa nhu cầu tăng nhanh và nguồn điện mới chưa kịp vận hành. Vì vậy, bảo đảm nguồn cung điện trong hai năm tới cần được xem là nhiệm vụ đầu tư cấp bách, không thể dựa chủ yếu vào các giải pháp tình thế.
Phụ tải tăng nhanh, rủi ro thiếu điện dồn về phía trước
Số liệu phụ tải cho thấy áp lực không còn là dự báo xa. Trong 10 tháng, điện thương phẩm tăng 9,84%; công suất cực đại toàn hệ thống đạt kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6, cao hơn cùng kỳ 12,6%. Riêng miền Bắc, phụ tải tháng 5 và tháng 6 lần lượt tăng 14,7% và 17,5%, đặt hệ thống vào thế căng thẳng đúng lúc nắng nóng làm nhu cầu làm mát tăng cao.
Cảnh báo về nguy cơ thiếu điện Việt Nam vì thế cần được đọc như một rủi ro về năng lực đáp ứng, không phải khẳng định rằng cắt điện đã xảy ra. EVN đánh giá cung ứng điện năm 2027 tiếp tục khó khăn, nhất là ở miền Bắc; năm 2028 còn khó hơn khi nhu cầu dự kiến tăng khoảng 10% mỗi năm trên nền cao, trong khi nguồn điện nền mới chưa kịp vận hành.
Bài toán càng khó khi thủy điện suy giảm theo điều kiện thời tiết và phụ tải tăng nhanh ở cả sản xuất lẫn dịch vụ. Chuẩn bị nhiên liệu, hồ chứa và lịch sửa chữa là cần thiết, nhưng không thể thay thế công suất mới. Người dân và doanh nghiệp đã tránh được cắt điện luân phiên trong mùa cao điểm vừa qua; để giữ kết quả ấy, hệ thống cần thêm nguồn cung thực sự, không chỉ thêm phương án ứng phó.
Điểm nghẽn nằm ở tiến độ biến kế hoạch thành công trình
Nguồn điện và đường dây đều cần được đầu tư đồng bộ, nhưng nhiều dự án hiện vẫn vướng cơ chế, mặt bằng và vốn. Đây là điểm nghẽn đáng ngại hơn cả việc thiếu danh mục dự án: một nhà máy chậm tiến độ không thể bổ sung điện đúng mùa cần thiết, còn đường dây chậm khiến công suất ở nơi có nguồn không chắc truyền được tới nơi phụ tải tăng.
EVN dự kiến đầu tư khoảng 830.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời đặt mục tiêu hoàn thành 15 dự án nguồn với tổng công suất 6.066 MW. Ở phần truyền tải, EVNNPT dự kiến hoàn thành 292 dự án lưới điện 500-220 kV, gồm khoảng 16.665 km đường dây và 91.263 MVA công suất máy biến áp. Quy mô kế hoạch lớn, nhưng con số chỉ có ý nghĩa khi thủ tục, giải phóng mặt bằng và huy động vốn theo kịp.
Ưu tiên tháo gỡ phải là phối hợp tiến độ nguồn với lưới điện Việt Nam, thay vì đánh giá riêng từng công trình. Cơ chế đầu tư, tín dụng và huy động vốn cần rõ ràng hơn; đồng thời, cơ chế giá truyền tải hợp lý có thể giúp thu hút thêm đầu tư tư nhân vào lưới. Nếu không, vốn lớn vẫn có thể đi kèm tiến độ chậm và năng lực cấp điện không tăng đúng lúc.
Nguồn mới, lưới mạnh và lưu trữ phải đi cùng nhau
Các hướng được nhấn mạnh là đẩy nhanh đầu tư nguồn điện, lưới điện và pin lưu trữ để bảo đảm an ninh năng lượng. Một số dự án được nêu gồm LNG Quảng Trạch II và III với tổng công suất 3.000 MW, Thủy điện Trị An mở rộng 200 MW và Thủy điện tích năng Bác Ái 1.200 MW. Đây là những kế hoạch quan trọng, nhưng tác dụng đối với cung ứng chỉ xuất hiện khi dự án hoàn thành và hòa vào hệ thống.
Lưu trữ có thể giúp điều hòa nguồn và phụ tải, nhưng không nên được xem là phương án thay thế cho nguồn phát và đường dây còn thiếu. EVN đặt mục tiêu nâng quy mô pin lưu trữ điện ở miền Bắc lên khoảng 1.734 MW vào cuối năm 2027. Song song, tập đoàn dự kiến giữ mực nước hồ thủy điện ở mức cao, sắp xếp sửa chữa tổ máy trước mùa khô và bảo đảm nhiên liệu cho phát điện.
Người dùng điện cũng có phần việc cụ thể: EVN đặt mục tiêu tiết kiệm ít nhất 3% điện năng cả năm và 10% trong các tháng nắng nóng cao điểm, đồng thời khuyến khích điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và điều chỉnh phụ tải. Tuy nhiên, tiết kiệm chỉ giúp giảm áp lực; trách nhiệm chính vẫn là biến các kế hoạch nguồn, lưới và lưu trữ thành công trình đúng hạn.
Kết luận, Việt Nam đã giữ được nguồn cung điện qua một năm nhiều cú sốc, nhưng không thể coi đó là bảo đảm cho hai năm tới. Muốn tránh để rủi ro thiếu điện trở thành gián đoạn thực tế, cần tháo gỡ nhanh nút thắt vốn, mặt bằng và thủ tục, đồng thời triển khai đồng bộ nhà máy, lưới truyền tải và lưu trữ. Tiến độ thực hiện, chứ không phải quy mô cam kết, sẽ quyết định độ an toàn của hệ thống.
