Mục tiêu cao cần một cách tăng trưởng khác
Tăng trưởng GDP là mức gia tăng giá trị hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được tạo ra trong một nền kinh tế trong một khoảng thời gian, phản ánh quy mô hoạt động kinh tế chứ không tự nói lên hiệu quả hay chất lượng phát triển. Ngày 8-10-2026, Trung ương thống nhất phấn đấu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2027, đồng thời giữ ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn. Đây là mục tiêu có sức nặng: năm 2027 được xác định là năm tăng tốc, tạo nền tảng cho giai đoạn 2026–2030. Nhưng chỉ đặt thêm vốn và lao động vào guồng máy hiện tại sẽ không đủ. Chính phủ cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng hiệu quả phân bổ nguồn lực, thúc đẩy năng suất và đổi mới mô hình phát triển. Với kinh tế Việt Nam, câu hỏi không còn chỉ là làm sao sản xuất nhiều hơn, mà là làm sao tạo thêm giá trị từ từng đồng vốn, giờ lao động và sáng kiến.
Thành quả trước mắt tạo cơ sở để đặt mục tiêu tham vọng, nhưng không bảo đảm mục tiêu sẽ tự thành hiện thực. GDP chín tháng năm 2026 tăng 9,01% so với cùng kỳ, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định. Con số này cho thấy các động lực đang vận hành, song cũng nhắc rằng duy trì nhịp tăng cao khó hơn đạt một quý bứt tốc. Mục tiêu tăng trưởng chỉ đáng tin khi đi kèm kế hoạch chỉ rõ năng lực sản xuất nào được bổ sung, nút thắt nào cần tháo gỡ và cơ quan nào chịu trách nhiệm. Nếu thiếu các điều kiện ấy, con số hai chữ số dễ trở thành áp lực chỉ tiêu hơn là kết quả của năng suất và sức cạnh tranh được cải thiện.
Khơi vốn, nhưng phải đo bằng kết quả
Đầu tư công vẫn là động lực kinh tế có sức lan tỏa lớn: hạ tầng giao thông, năng lượng và logistics có thể mở rộng không gian sản xuất, giảm chi phí và kéo thêm vốn tư nhân, vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, quy mô giải ngân không phải thước đo đủ tốt. Dự án chậm tiến độ, thiếu kết nối hoặc chưa đưa vào khai thác sẽ không tạo được tác động như kỳ vọng. Vì thế, ưu tiên phải là chọn dự án theo hiệu quả đầu ra, triển khai đúng hạn và kết nối với nhu cầu thực của doanh nghiệp. Song song, cần phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ, đa dạng hóa nguồn vốn, phát triển thị trường vốn trung và dài hạn, đồng thời hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh ưu tiên. Đó là cách huy động thêm nguồn lực mà không đánh đổi chất lượng đầu tư.
Tiêu dùng trong nước và xuất khẩu cũng cần được nâng chất, thay vì chỉ kỳ vọng vào lượng bán tăng. Thị trường nội địa còn dư địa ở bán lẻ, dịch vụ giá trị gia tăng cao, du lịch và thương mại điện tử; xuất khẩu có thể mở rộng nhờ các hiệp định thương mại, đa dạng hóa thị trường và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Nhưng giá trị giữ lại trong nước mới quyết định sức lan tỏa: doanh nghiệp nội cần tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng tỷ lệ nội địa hóa. Cải cách thủ tục, xử lý quy định chồng chéo và tháo gỡ vướng mắc đất đai không phải việc bên lề; chúng giúp doanh nghiệp giảm chi phí và đưa nguồn lực đang đình trệ vào sản xuất. Người dân hưởng lợi khi việc làm, dịch vụ và cơ hội kinh doanh được mở rộng trên nền tảng ấy.
Địa phương tăng nhanh cần kết nối để giữ đà
Trong chín tháng năm 2026, 12 trong 34 tỉnh, thành phố đạt tăng trưởng GRDP từ 10% trở lên. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng không nên nhầm những điểm sáng riêng lẻ với sức bật bền vững của cả nước. Một địa phương có thể tăng nhanh nhờ công nghiệp, xuất khẩu, logistics hay dịch vụ; nếu thiếu liên kết với các trung tâm thị trường và chuỗi cung ứng vùng, thành quả khó lan rộng. Động lực của các đô thị lớn, địa bàn sản xuất và trung tâm du lịch, thương mại cần bổ trợ cho nhau qua hạ tầng dùng chung, kết nối vận tải và mạng lưới doanh nghiệp. Thách thức vì vậy không chỉ là giữ tốc độ tại nơi đang tăng nóng, mà là khiến năng lực và cơ hội sản xuất lan sang các địa phương khác.
Các địa phương cần xây dựng kịch bản tăng trưởng dựa trên lợi thế và khả năng huy động nguồn lực, thay vì chạy theo một công thức chung. Kế hoạch phải trả lời rõ tăng trưởng đến từ đâu, năng lực sản xuất nào được bổ sung, vướng mắc nào cần tháo gỡ và đơn vị nào chịu trách nhiệm. Khi các cực tăng trưởng cùng chia sẻ hạ tầng và hình thành chuỗi cung ứng, thành quả địa phương mới cộng lại thành sức mạnh quốc gia. Ngược lại, cạnh tranh dự án bằng ưu đãi rời rạc hoặc phát triển hạ tầng thiếu phối hợp có thể làm vốn phân tán, giảm hiệu quả đầu tư. Giữ đà tăng trưởng đòi hỏi không chỉ thêm đầu tàu, mà còn có đường ray kết nối các đầu tàu đó.
Đổi mới mô hình để tăng năng suất
Muốn vượt giới hạn của tăng trưởng dựa nhiều vào vốn và lao động, Việt Nam cần chuyển trọng tâm sang hiệu quả sử dụng nguồn lực. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực chính, chứ không dừng ở khẩu hiệu. Điều đó đòi hỏi phát triển công nghệ chiến lược, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tăng liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, đồng thời đầu tư hạ tầng số, dữ liệu và nền tảng dùng chung. Doanh nghiệp tư nhân, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần môi trường ổn định và khả năng tiếp cận đất đai, vốn, công nghệ để đầu tư dài hạn. Nếu doanh nghiệp không đủ sức đổi mới và kết nối với khu vực đầu tư nước ngoài, tăng trưởng xuất khẩu có thể vẫn lớn về lượng nhưng mỏng về giá trị nội địa.
Mục tiêu GDP từ 10% trở lên là tham vọng có thể theo đuổi, nhưng không thể đạt bền vững bằng cách cộng thêm vốn vào mô hình cũ. Thước đo thành công phải gồm năng suất cao hơn, dự án tạo hiệu quả thực, doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và liên kết vùng chặt hơn. Giữ ổn định vĩ mô cũng là điều kiện, không phải phần việc có thể gác lại khi thúc tăng trưởng. Vì vậy, việc cần làm ngay là biến mục tiêu quốc gia thành kế hoạch có nguồn lực, tiến độ và trách nhiệm rõ ràng, đồng thời tháo gỡ những cản trở khiến vốn và sáng kiến không đến được nơi tạo giá trị. Tăng trưởng GDP hai con số chỉ có ý nghĩa khi năng lực của nền kinh tế được nâng lên cùng với con số.
