Vaccine xịt mũi là gì và có gì mới?
Vaccine cúm dạng xịt là vaccine sống giảm độc lực được đưa vào cơ thể qua đường mũi, thay cho thao tác tiêm bằng kim và hướng đến trẻ trong độ tuổi từ 2 đến dưới 18. Đây là lựa chọn đáng chú ý với gia đình có trẻ sợ kim, nhưng không nên xem cách dùng thuận tiện hơn là lý do bỏ qua tư vấn về độ tuổi và lịch chủng ngừa. Ngày 28/10, Hệ thống Tiêm chủng VNVC chính thức ra mắt và triển khai vaccine dạng xịt của AstraZeneca tại Việt Nam. Vaccine được mô tả là phòng ba chủng cúm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria; nhà sản xuất cũng cho biết vaccine đã được triển khai tại 34 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 200 triệu liều phân phối trên toàn cầu.
Ba lớp đáp ứng miễn dịch
Điểm khác biệt được nhấn mạnh không chỉ là không cần kim tiêm, mà còn là cơ chế kích thích ba lớp đáp ứng miễn dịch bổ trợ nhau: miễn dịch niêm mạc mũi họng, miễn dịch toàn thân và miễn dịch tế bào. Nói cách khác, vaccine được thiết kế để cơ thể nhận diện virus thông qua các tuyến phòng vệ khác nhau, thay vì chỉ tập trung vào một lớp miễn dịch. Đây là lý do công nghệ xịt mũi được xem là một cách tiếp cận khác với vaccine cúm tiêm, chứ không đơn thuần là đổi dụng cụ đưa vaccine vào cơ thể. Tuy nhiên, mô tả về cơ chế không thay thế việc hỏi nhân viên y tế xem trẻ có phù hợp hay không. Với vaccine cúm trẻ em, sự thuận tiện có giá trị nhất khi đi cùng lịch dùng đúng và kỳ vọng thực tế về khả năng bảo vệ.
Độ tuổi và lịch dùng cần lưu ý
Thông tin triển khai áp dụng cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi. Trẻ từ 2 đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vaccine cúm cần hai liều, cách nhau ít nhất bốn tuần; trẻ trong nhóm này đã có tiền sử tiêm có thể cần một liều tùy lịch sử chủng ngừa. Trẻ từ 9 đến dưới 18 tuổi dùng một liều. Vì vậy, phụ huynh không nên tự suy ra số liều chỉ từ tuổi của trẻ: tiền sử tiêm cũng là căn cứ được nêu trong hướng dẫn. Nguồn thông tin không đưa ra chỉ định cho trẻ dưới 2 tuổi, nên không thể xem vaccine này là lựa chọn đã được xác nhận cho nhóm đó; gia đình cần hỏi nhân viên y tế về phương án phù hợp. Vaccine cần được sử dụng hằng năm để duy trì khả năng bảo vệ trước virus cúm liên tục biến đổi.
Vì sao lựa chọn này được quan tâm?
Không phải trẻ nào cũng bình tĩnh khi thấy kim tiêm. Với những gia đình thường xuyên đối mặt với lo lắng hoặc khóc khi chủng ngừa, xịt vaccine mũi có thể giúp trải nghiệm phòng cúm cho trẻ bớt căng thẳng; các gia đình có trẻ sợ kim đã bày tỏ sự quan tâm đến lựa chọn không kim này. Nhu cầu phòng bệnh cũng đáng lưu ý trong bối cảnh cúm và các bệnh hô hấp gia tăng tại nhiều địa phương, khiến số trẻ đi khám và nhập viện tăng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, thế giới ghi nhận khoảng một tỷ ca cúm mùa mỗi năm, trong đó 3–5 triệu ca nặng. Dù vậy, vaccine xịt không phải lời hứa rằng trẻ sẽ không mắc cúm. Giá trị của lựa chọn này nằm ở việc mở thêm một cách chủng ngừa cho nhóm tuổi phù hợp, đồng thời duy trì việc tiêm phòng định kỳ và tham vấn chuyên môn.
