Tăng tiết không chỉ là thêm giờ trên lớp
Định mức tiết dạy là số tiết đứng lớp trung bình mà giáo viên được yêu cầu thực hiện trong một tuần, nhưng không phản ánh toàn bộ thời gian dành cho soạn bài, chấm chữa và các nhiệm vụ giáo dục khác. Tuần trước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất tăng một tiết mỗi tuần với giáo viên tiểu học, THCS và hai tiết với giáo viên THPT. Theo dự thảo, định mức trung bình mới lần lượt là 24, 20 và 19 tiết mỗi tuần. Với 35 tuần thực học, mức điều chỉnh đồng nghĩa mỗi giáo viên có thể dạy thêm 35-70 tiết trong một năm.
Lý do Bộ đưa ra là năng lực chuyên môn, trình độ đội ngũ đã phát triển, trong khi công nghệ thông tin và chuyển đổi số có thể giúp tối ưu thời gian, năng suất lao động. Nhưng lập luận ấy chỉ thuyết phục nếu công nghệ thực sự giảm việc, chứ không biến thành một kỳ vọng để giáo viên làm nhiều hơn trong cùng quỹ thời gian. Tăng tiết dạy cần được đánh giá trên tổng lao động, không phải riêng số giờ đứng lớp.
Nỗi lo nằm ở khối lượng việc phía sau bài giảng
Nhiều giáo viên lo rằng một đến hai tiết bổ sung sẽ kéo theo thêm khoảng 6-7 giờ lao động mỗi tuần, đồng thời làm giảm thu nhập thực tế và gia tăng sức ép tinh giản biên chế. Một giáo viên Toán ở TP.HCM cho biết chuẩn bị học liệu, giáo án có thể mất 1,5-2 giờ cho mỗi tiết; việc soạn đề, chấm bài, trao đổi với phụ huynh và cập nhật hồ sơ cũng chiếm thêm thời gian trong tuần.
Đó là lý do phản ứng của giáo viên không nên bị xem là ngại tăng giờ. Công việc chủ nhiệm, chữa bài, hỗ trợ học sinh chưa theo kịp, họp hành và hồ sơ thường diễn ra ngoài giờ lên lớp. Nếu chỉ cộng thêm tiết mà không tính lại khối lượng giáo viên và không cắt giảm thủ tục, nguy cơ quá tải là có thật; chất lượng chuẩn bị cho từng lớp cũng có thể chịu ảnh hưởng.
Thử nghiệm ở TP.HCM cần đo cả chênh lệch nhân lực
Trong bối cảnh hai dự thảo thông tư đang được lấy ý kiến để thay thế quy định hiện hành, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM yêu cầu các cơ sở giáo dục nghiên cứu, góp ý và vận hành thử định mức để đánh giá tác động. Mỗi phường, xã sẽ chọn một số trường đại diện các cấp học; riêng khối đơn vị trực thuộc, sở đã chọn bảy cơ sở thử nghiệm. Các trường phải đối chiếu số người hiện có với nhu cầu theo từng vị trí, ghi rõ mức tăng giảm, nguyên nhân và ảnh hưởng đến hoạt động.
Đây là bước đi đáng làm, miễn kết quả không chỉ trở thành phép tính tổng số. Sở yêu cầu trường đề xuất cách xử lý phù hợp như bố trí, điều tiết, đào tạo, bồi dưỡng, bổ sung hoặc sắp xếp nhân sự. Thử nghiệm cần cho thấy môn nào thừa, môn nào thiếu và loại hình trường nào chịu tác động lớn; nếu không, một định mức chung có thể che khuất những thiếu hụt rất khác nhau giữa các trường.
Quy định nhân sự phải đi cùng đánh giá tác động
Điều chỉnh giờ dạy không đứng riêng lẻ: dự thảo quy định số lượng người làm việc trong trường công lập cũng điều chỉnh định mức giáo viên trên lớp ở bậc phổ thông tương ứng với định mức tiết dạy mới; bậc mầm non được giữ nguyên. Dự thảo còn nêu các mức tối đa theo loại trường, trong đó THPT là 2,15 giáo viên mỗi lớp, còn lớp chuyên ở trường THPT chuyên là tối đa 3 giáo viên. Vì vậy, thay đổi giờ dạy có thể tác động trực tiếp đến cách tính nhân sự trường học.
Bộ cho rằng điều chỉnh có thể góp phần giải quyết thiếu giáo viên: đến cuối năm học 2025-2026, cả nước thiếu hơn 104.000 người; sau sắp xếp mạng lưới, điều chuyển cán bộ quản lý về đứng lớp và tăng định mức, số thiếu dự kiến còn khoảng 43.000. Nhưng con số toàn quốc không thể thay thế khảo sát theo môn, địa bàn và loại hình trường. Trước khi triển khai, cần công bố căn cứ khoa học, tính đủ giờ làm việc ngoài lớp và xác định cách bảo vệ chất lượng dạy học. Tăng định mức chỉ hợp lý khi bài toán nhân lực được giải bằng dữ liệu, không phải bằng cách chuyển phần thiếu hụt sang áp lực của giáo viên.
