Đón khách không chỉ là mở cửa nhà ga
Kết nối hành khách đến sân bay Long Thành là hệ thống gồm xe buýt, đường bộ, điểm đón trả và tổ chức giao thông, cần vận hành đồng bộ với nhà ga để chuyến đi không bị đứt quãng ngay từ cửa sân bay. Ngày 5/11, UBND TP Đồng Nai giao Sở Xây dựng làm đầu mối, phối hợp với lực lượng công an, quân sự, các sở ngành và địa phương làm việc với ACV để chuẩn bị khai thác. Động thái này cấp thiết vì ACV thông báo sân bay sẽ bắt đầu hoạt động từ ngày 24/12. Mốc khai thác đã cận kề, nên thước đo chuẩn bị không thể chỉ là nhà ga hoàn thành; hành khách còn cần biết đi bằng gì, đón ở đâu và mất bao lâu để ra khỏi sân bay. Đây là phần hạ tầng phục vụ trực tiếp, không nên bị xem như khâu phụ.
Xe buýt và đường bộ quyết định trải nghiệm ban đầu
Phương án xe buýt Long Thành đang được xây dựng cùng ACV, các đơn vị vận tải và Sở Xây dựng TP.HCM, nhằm nối sân bay với trung tâm đô thị, bến xe, đầu mối giao thông và những nơi có nhu cầu đi lại. Hướng đi này cần được ưu tiên: khi chưa có tuyến đường sắt đô thị, xe buýt có thể tạo lựa chọn công cộng thiết thực hơn việc mặc định mọi hành khách phải đi ô tô cá nhân hoặc xe dịch vụ. Nhưng tuyến chỉ hữu ích nếu giờ chạy khớp giờ bay, điểm đón dễ tìm và kết nối được với các chặng tiếp theo. Song song, Sở Xây dựng phải rà soát đường kết nối sân bay và các nút giao, xác định hạng mục cần hoàn thiện, sửa chữa, bổ sung biển báo, chiếu sáng và tín hiệu. Chất lượng những chi tiết này sẽ quyết định liệu việc đi đến sân bay có thuận tiện và an toàn hay không.
Sở Xây dựng còn phải tính phân luồng theo lưu lượng và khung giờ hoạt động, bố trí khu vực đón trả, điểm dừng đỗ, nơi chờ phương tiện, đồng thời chuẩn bị xử lý ùn tắc, tai nạn và sự cố. Đây là bài toán vận hành cụ thể, không thể giải quyết chỉ bằng việc hoàn thành mặt đường. Kế hoạch chuẩn bị phải được tổng hợp để trình UBND thành phố ban hành trước ngày 15/11. Khoảng thời gian ngắn buộc các đầu mối sớm chốt phương án, thay vì để hành khách tự tìm đường giữa những luồng xe chưa rõ ràng.
Metro dài hạn vẫn mắc ở thủ tục lựa chọn nhà đầu tư
Tuyến metro Suối Tiên - Long Thành được kỳ vọng nối tuyến Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính Đồng Nai và sân bay, nhưng cơ chế cấp bách chưa giúp dự án vượt qua bất đồng về quy định lựa chọn nhà đầu tư. Dự án có tổng mức đầu tư sơ bộ 65.573 tỷ đồng, dự kiến triển khai theo hợp đồng BT trong giai đoạn 2026-2030. Nghịch lý nằm ở chỗ quy định cho phép chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt sau chủ trương đầu tư, trong khi Luật Đường sắt 2025 yêu cầu dự án đường sắt PPP phải được phê duyệt trước khi lựa chọn nhà đầu tư. Vì vậy, các bước triển khai song song theo tinh thần cấp bách bị chặn lại khi chưa có nhà đầu tư. Tuyến metro có thể là kết nối quan trọng về lâu dài, nhưng không thể được tính như phương tiện phục vụ ngày khai thác nếu nút thắt pháp lý chưa được gỡ.
Đồng Nai đã kiến nghị Bộ Xây dựng hướng dẫn tháo gỡ trình tự lựa chọn nhà đầu tư để dự án có thể triển khai đồng bộ. Trong khi chờ giải đáp, công tác giải phóng mặt bằng vẫn tiến hành: tỷ lệ kiểm đếm đạt 64%, còn xác nhận nguồn gốc đất đạt 46%; địa phương đặt mục tiêu hoàn tất giải phóng mặt bằng trong năm 2026. Những con số này cho thấy dự án có tiến triển, nhưng chưa thể thay thế quyết định pháp lý cần thiết để chuyển sang thi công. Trước mắt, chất lượng phục vụ sân bay phụ thuộc nhiều hơn vào xe buýt, đường bộ và tổ chức giao thông; metro là lời hứa kết nối cho giai đoạn tiếp theo.
Ưu tiên phương án hành khách có thể dùng ngay
Đồng Nai đang chạy song song hai thời hạn rất khác nhau: chuẩn bị vận hành sân bay trong vài tuần và tháo gỡ thủ tục cho một dự án metro kéo dài nhiều năm. Vì thế, ưu tiên trước mắt phải là tuyến xe buýt rõ ràng, đường vào an toàn, biển báo và điểm đón trả dễ nhận biết. Kế hoạch trước ngày 15/11 cần biến các nhiệm vụ phối hợp thành thông tin sử dụng được cho hành khách, thay vì chỉ dừng ở danh sách công việc. Đồng thời, kiến nghị về metro cần được xử lý để dự án cấp bách không tiếp tục mắc kẹt giữa các quy định. Sân bay Long Thành chỉ thực sự sẵn sàng đón khách khi hành trình từ thành phố đến nhà ga và từ nhà ga ra khỏi sân bay đều được tính đến. Nhà ga là điểm khởi đầu; kết nối mới quyết định trải nghiệm.
