Đào tạo phải gắn với việc làm thực chất
Đào tạo nghề nông thôn là hoạt động trang bị, bồi dưỡng và nâng cao kỹ năng cho lao động ở khu vực nông thôn để họ đáp ứng nhu cầu việc làm, chuyển đổi nghề và cải thiện thu nhập. Chương trình đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề đến năm 2030 được triển khai trên toàn quốc, đồng thời ưu tiên các xã đặc biệt khó khăn ở vùng ven biển, hải đảo; các xã, thôn, bản thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi; cùng những địa bàn xây dựng nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại. Hướng đi này đáng chú ý vì đào tạo không thể chỉ được đánh giá bằng số lớp hay số người tham gia: điều quan trọng là kỹ năng học được có giúp người dân tìm việc, đổi nghề và tăng thu nhập hay không. Chương trình đặt mục tiêu góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động, thu hẹp khoảng cách tỷ lệ lao động qua đào tạo giữa nông thôn và đô thị.
Trọng tâm là chuẩn bị nhân lực cho sản xuất nông nghiệp tiên tiến, hiện đại, đồng thời hỗ trợ một bộ phận lao động chuyển sang công nghiệp và dịch vụ. Cách tiếp cận này phù hợp với những biến đổi trong kinh tế nông thôn, nhưng chỉ có ý nghĩa khi khóa học bám sát nhu cầu tuyển dụng và cơ hội sinh kế tại từng địa phương. Vì vậy, chất lượng đào tạo nghề cần được nhìn qua khả năng áp dụng kỹ năng sau khóa học, chứ không chỉ qua quy mô tuyển sinh.
Quy mô lớn, nhưng phải đo bằng kết quả
Đến năm 2030, chương trình hướng tới đào tạo, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn mỗi năm. Trong cơ cấu này, đào tạo nghề phi nông nghiệp chiếm khoảng 70%; đào tạo nghề nông nghiệp và phát triển ngành nghề nông thôn chiếm khoảng 30%. Quy mô ấy cho thấy định hướng không bó hẹp người học trong sản xuất nông nghiệp, mà mở thêm lối đi sang các ngành nghề khác.
Các chỉ tiêu bao gồm tỷ lệ lao động nữ nông thôn được đào tạo vượt 45%, người khuyết tật có nhu cầu học nghề và việc làm khoảng 4%, và lao động dân tộc thiểu số trong độ tuổi lao động được đào tạo khoảng 70%, với nội dung phù hợp nhu cầu và đặc thù từng vùng. Tỷ lệ có việc làm sau đào tạo được kỳ vọng vượt 85%. Đây là thước đo đáng giữ ở vị trí trung tâm: nếu người học hoàn thành khóa nhưng không thể vận dụng kỹ năng hoặc tìm việc, chỉ tiêu số lượng sẽ không phản ánh được hiệu quả. Việc theo dõi kết quả cần tính đến từng nhóm người học và điều kiện kinh tế tại địa bàn.
Dạy nghề vùng khó khăn cần cách tổ chức phù hợp
Ưu tiên địa bàn khó khăn sẽ chỉ tạo khác biệt nếu người dân có thể tiếp cận khóa học phù hợp, thay vì nhận cùng một chương trình bất kể điều kiện sinh kế, khoảng cách hay nhu cầu việc làm. Chương trình định hướng xây dựng giáo trình, chương trình và học liệu theo yêu cầu thị trường lao động, nghề mới và những thay đổi của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư; nội dung được điều chỉnh theo nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng. Đây là điểm cốt yếu của dạy nghề vùng khó khăn: chất lượng không thể tách rời khả năng tiếp cận và tính sát thực tế.
Số hóa chương trình, cơ sở dữ liệu và tài liệu hướng dẫn là một phần của kế hoạch; chương trình cũng đặt ra việc thí điểm trung tâm học tập từ xa ở địa bàn khó khăn và vùng dân tộc thiểu số để người lao động chủ động tham gia khóa học phù hợp. Mô hình này có thể mở rộng lựa chọn học tập, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào việc nội dung có gắn với nhu cầu nghề nghiệp tại chỗ và người học có thể tiếp cận hình thức đào tạo hay không. Để mục tiêu nâng kỹ năng chuyển thành cơ hội việc làm, cần kết nối cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp và hợp tác xã trong tổ chức đào tạo và tạo việc làm.
Thành công nằm ở cơ hội sau khóa học
Chương trình đặt mục tiêu đào tạo thực chất, gắn với chuyển đổi nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập và xây dựng nông thôn bền vững. Vì vậy, đánh giá kết quả không nên dừng ở số lao động được ghi danh: cần xem người học có tiếp cận được khóa phù hợp, có nâng được kỹ năng và có việc làm sau đào tạo hay không. Mục tiêu tỷ lệ việc làm sau đào tạo vượt 85% là một cam kết đáng chú ý, nhưng giá trị của nó sẽ phụ thuộc vào cách triển khai và theo dõi kết quả tại từng địa bàn.
Ưu tiên các xã ven biển, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số và miền núi đặt đúng trọng tâm vào những nơi cơ hội học nghề thường cần được mở rộng. Tuy nhiên, ưu tiên trên văn bản chỉ có ý nghĩa khi người dân thực sự tiếp cận được chương trình và kỹ năng học được dẫn tới sinh kế tốt hơn. Thước đo cuối cùng của đổi mới đào tạo nghề nông thôn không phải số khóa học được mở, mà là khả năng giúp người lao động lựa chọn nghề nghiệp bền vững và cải thiện cuộc sống.
