Đào tạo phải dẫn tới việc làm, không dừng ở chứng chỉ
Đào tạo nghề nông thôn là việc trang bị kỹ năng phù hợp cho người dân để họ tìm được công việc ổn định, tăng thu nhập và tham gia vào những hoạt động kinh tế đang phát triển tại địa phương. Đây là phép thử quan trọng của kế hoạch TP.HCM giai đoạn 2026-2030: học nghề chỉ có ý nghĩa khi dẫn tới sinh kế bền vững.
Ngày 9-11, UBND TP.HCM ban hành quyết định phê duyệt đề án đổi mới, nâng chất lượng đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045. Đề án đặt mục tiêu cải thiện chất lượng và hiệu quả đào tạo, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động, tạo việc làm, tăng thu nhập và thu hẹp khoảng cách về tỷ lệ lao động qua đào tạo giữa nông thôn với đô thị.
Đích đến này cần được đánh giá bằng kết quả sau khóa học, không phải số người ghi danh hay số lớp đã mở. Nếu người học không làm đúng nghề, không tìm được khách hàng hoặc không duy trì được thu nhập, chương trình chưa giải quyết được vấn đề cốt lõi.
Từ dạy theo khả năng sang dạy theo nhu cầu địa phương
Lý do phải đổi cách làm khá rõ: giai đoạn 2021-2025 ghi nhận kết quả về số lượng đào tạo, nhưng tỷ lệ người học làm đúng nghề và có thu nhập bền vững vẫn chưa đạt kỳ vọng. Trong khi đó, vùng nông thôn TP.HCM sau sắp xếp địa giới mở rộng, còn sinh kế dịch chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang mô hình đan xen nông nghiệp đô thị, công nghiệp, dịch vụ, du lịch sinh thái và các ngành kinh tế mới.
Bởi vậy, chuyển từ đào tạo theo năng lực sẵn có của cơ sở sang đào tạo theo nhu cầu thị trường là hướng đi đúng. Chương trình cần dựa trên nhu cầu tuyển dụng, có doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia, đồng thời gắn với mô hình sinh kế cụ thể. Đề án phân nhóm ưu tiên theo năm vùng sinh thái, kinh tế và chia người học thành năm nhóm theo độ tuổi, giới tính; nội dung đào tạo bám bốn mắt xích từ tổ chức sản xuất, sơ chế và chế biến sâu đến thương mại, tiếp thị số, dịch vụ tích hợp và du lịch nông nghiệp.
Thiết kế này có thể giúp người học chọn nghề sát thế mạnh nơi mình sống. Nhưng để hiệu quả, thông tin về việc làm và yêu cầu kỹ năng phải đến với người dân trước khi họ đăng ký học, thay vì chỉ xuất hiện sau khi khóa đào tạo kết thúc.
Thu hút lao động tay nghề cao để nâng sức sản xuất
Đào tạo người dân địa phương là một phần của lời giải; phần còn lại là đưa chuyên môn cần thiết đến nơi đang thiếu. TP.HCM dự kiến giao cơ quan chức năng xây dựng, triển khai chính sách thu hút lao động có tay nghề và trình độ kỹ thuật về làm việc ở khu vực nông thôn, nhằm nâng chất lượng nhân lực và giúp địa phương tham gia các chuỗi giá trị mới.
Lao động tay nghề cao có thể bổ sung năng lực mà các cơ sở sản xuất nhỏ khó tự xây dựng nhanh, từ kỹ thuật, tổ chức sản xuất đến kết nối thị trường. Tuy nhiên, chính sách thu hút sẽ khó tạo sức hút lâu dài nếu thiếu việc làm phù hợp, môi trường làm việc ổn định và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Song song, thành phố đặt ra năm nội dung phát triển nhân lực và hỗ trợ việc làm bền vững; trong đó có nâng cấp cơ sở, thiết bị đào tạo theo hướng hiện đại, chuẩn hóa, số hóa và tăng liên kết giữa trường nghề, doanh nghiệp, hợp tác xã với thị trường lao động.
Đây là cách tiếp cận hợp lý: không đặt toàn bộ gánh nặng lên người học, mà cùng lúc cải thiện kỹ năng tại chỗ và bổ sung chuyên gia cho các khâu địa phương còn yếu.
Việc làm nông thôn là thước đo cuối cùng
Chất lượng đào tạo, nhu cầu nhân lực và việc làm nông thôn phải được nối thành một chuỗi. Khi khóa học đáp ứng nhu cầu tuyển dụng hoặc giúp người dân phát triển sinh kế khả thi, kỹ năng mới có thể chuyển thành thu nhập; khi không có đầu ra, đào tạo dễ trở thành khoản đầu tư công sức mà người lao động khó thu hồi.
TP.HCM yêu cầu đẩy mạnh tư vấn, giới thiệu việc làm, kết nối cung cầu trong và ngoài thành phố, đồng thời hỗ trợ tạo việc làm và chuyển đổi nghề bền vững tại nông thôn. Thành phố cũng định hướng mở rộng cơ hội học tập suốt đời, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và nền tảng học trực tuyến. Các giải pháp này có thể giúp lao động nông thôn tiếp cận kỹ năng mới, nhưng cần đi cùng hướng nghiệp sát thực tế và thông tin tuyển dụng dễ tiếp cận.
Mục tiêu thiết thực nhất là để người dân tìm được công việc phù hợp ngay tại quê nhà, thay vì phải rời địa phương vì thiếu lựa chọn. Thành công của cải tổ vì thế không nằm ở quy mô chương trình, mà ở việc đào tạo có khớp nhu cầu và có tạo ra sinh kế ổn định hay không.
