Cải cách phải dẫn tới kỹ năng và việc làm
Đào tạo nghề nông thôn là hoạt động đổi mới toàn diện nhằm nâng chất lượng và hiệu quả học nghề cho lao động nông thôn, để kỹ năng được học đáp ứng nhu cầu việc làm và phát triển kinh tế địa phương. Đây không nên chỉ là việc mở lớp hay hoàn thành chỉ tiêu tuyển sinh: giá trị của chương trình phải được nhìn thấy ở cơ hội nghề nghiệp, thu nhập và khả năng chuyển đổi việc làm của người học. Kế hoạch thực hiện chỉ đạo cải cách cụ thể hóa nhiệm vụ và giải pháp trong Chỉ thị 37-CT/TW ban hành ngày 10/7/2024, hướng tới yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn. Song song, Quyết định 328/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề đến năm 2030, biến định hướng cải cách thành mục tiêu và hoạt động đào tạo cụ thể. Mối liên kết này quan trọng: một văn bản xác lập cách triển khai chỉ đạo, văn bản còn lại tập trung cải thiện chất lượng và kết quả học nghề.
Ưu tiên vùng khó khăn là lựa chọn đúng
Chương trình được triển khai trên toàn quốc nhưng dành ưu tiên cho các xã đặc biệt khó khăn ở vùng ven biển, hải đảo; xã, thôn, bản thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi; cùng các địa bàn xây dựng nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại. Đây là trọng tâm hợp lý: nơi người dân khó tiếp cận cơ sở đào tạo cần được tính đến ngay trong thiết kế chương trình, thay vì áp dụng một cách tổ chức đồng loạt. Mục tiêu không dừng ở việc tăng số người được học. Đào tạo cần giúp chuyển dịch cơ cấu lao động, tạo việc làm, nâng thu nhập và thu hẹp khoảng cách về tỷ lệ lao động đã qua đào tạo giữa nông thôn với đô thị. Với vùng đặc biệt khó khăn, điều đó đòi hỏi khóa học phải phù hợp điều kiện sống, nhu cầu nghề tại địa phương và khả năng tiếp cận của người học. Nếu thiếu sự phù hợp ấy, ưu tiên trên văn bản khó chuyển thành cơ hội thật.
Từ nội dung học đến năng lực sử dụng được
Nâng chất lượng dạy nghề cần bắt đầu từ nhu cầu thị trường lao động, không phải từ danh mục khóa học có sẵn. Chương trình hướng tới đào tạo nghề nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ phù hợp với phát triển kinh tế của từng vùng; đồng thời hỗ trợ chuyển nghề, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, hợp tác xã, làng nghề và việc làm ở nước ngoài theo hợp đồng có thời hạn. Người lao động cũng có thể được đào tạo lại, cập nhật kiến thức, kỹ năng nghề và kỹ năng số để duy trì việc làm ổn định. Chất lượng còn phụ thuộc vào người dạy và cách học. Chương trình bao gồm bồi dưỡng sư phạm, kỹ năng giảng dạy, an toàn lao động, kiến thức kinh doanh và khởi nghiệp cho giáo viên, người dạy nghề. Việc số hóa giáo trình, cơ sở dữ liệu và tài liệu hướng dẫn, cùng thí điểm trung tâm học từ xa tại vùng khó khăn và vùng dân tộc thiểu số, có thể giúp người dân chủ động tiếp cận khóa học phù hợp.
Thước đo cuối cùng là kết quả sau đào tạo
Chương trình đặt mục tiêu đào tạo, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn mỗi năm đến năm 2030. Trong cơ cấu dự kiến, đào tạo nghề phi nông nghiệp chiếm khoảng 70%, còn đào tạo nghề nông nghiệp và phát triển ngành nghề nông thôn chiếm khoảng 30%. Các chỉ tiêu này cho thấy chính sách muốn mở rộng lựa chọn nghề, thay vì giới hạn người học trong sản xuất nông nghiệp. Tỷ lệ có việc làm sau đào tạo được kỳ vọng vượt 85%. Đây là thước đo đáng chú ý, nhưng để có ý nghĩa, việc làm phải phù hợp kỹ năng và tạo cơ hội duy trì thu nhập. Kế hoạch giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì phối hợp triển khai, theo dõi và kiểm tra; đồng thời phối hợp thực hiện chương trình đến năm 2030. Kết luận cần rõ ràng: cải cách chỉ thành công khi ưu tiên đến đúng địa bàn, nội dung học khớp nhu cầu và người học có thể dùng kỹ năng để tìm việc hoặc chuyển nghề.
