Đề xuất biên chế phản ánh khoảng trống nhân lực
Thiếu giáo viên Gia Lai là tình trạng ngành giáo dục chưa thể khắc phục triệt để, khi nhu cầu nhân lực vượt số biên chế được giao và các trường vẫn phải bảo đảm việc dạy học hằng ngày. Chiều 4/11, Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh về thực hiện chủ trương phát triển giáo dục phổ thông giai đoạn 2023-2026; tại đây, tỉnh kiến nghị bổ sung 3.642 chỉ tiêu biên chế. Theo báo cáo, nhu cầu tối thiểu là 44.085 người, nhưng biên chế hiện có 40.443, gồm thiếu 2.820 giáo viên và 822 nhân viên. Con số này không chỉ là bài toán tuyển dụng: thiếu nhân viên cũng làm suy yếu những dịch vụ hỗ trợ trường học, từ chăm sóc học sinh đến vận hành cơ sở. Tỉnh đã phân bổ 2.842 hợp đồng lao động cho năm học 2026-2027, trong đó có 2.803 giáo viên và 39 nhân viên. Giải pháp hợp đồng giúp lấp chỗ trống trước mắt, nhưng không thay thế được một kế hoạch nhân lực ổn định.
Đề nghị bổ sung biên chế giáo dục vì thế cần được nhìn nhận như yêu cầu duy trì chất lượng dạy học, chứ không đơn thuần là tăng đầu người. Gia Lai có 135 xã, phường; 93 địa bàn thuộc vùng dân tộc thiểu số, miền núi và 7 xã biên giới. Học sinh dân tộc thiểu số chiếm 29,04%, khiến việc phân bổ giáo viên phải tính đến khoảng cách địa lý và điều kiện từng cộng đồng. Một con số chung toàn tỉnh sẽ chưa đủ nếu không đi kèm cách bố trí đúng nơi thiếu, đúng môn và đúng cấp học. Ưu tiên nhân lực cho vùng khó khăn là bước cần thiết để quyền tiếp cận giáo dục không phụ thuộc vào nơi học sinh sinh sống.
Sắp xếp trường lớp chưa giải quyết áp lực sĩ số
Việc tinh gọn mạng lưới trường học Gia Lai đã giúp tổ chức ổn định ở nhiều địa bàn, nhưng giảm đầu mối không đồng nghĩa với giảm áp lực trong lớp. Toàn tỉnh đã sắp xếp mạng lưới trường mầm non và phổ thông công lập từ 1.267 xuống còn 701 trường. Riêng phường Quy Nhơn Bắc, số trường công lập giảm từ 7 xuống 4; bốn trường có 169 lớp, phục vụ 6.567 trẻ em và học sinh với 294 viên chức. Tại các địa phương được đoàn giám sát làm việc ngày 5/11, tổ chức sau sắp xếp cơ bản ổn định, song sĩ số, đội ngũ và điều kiện dạy học vẫn là vướng mắc đáng kể.
Sĩ số bình quân 46,5 học sinh mỗi lớp, trong khi nhiều trường được xây dựng theo tiêu chí cũ, chỉ đáp ứng khoảng 40-42 em. Chênh lệch ấy tác động trực tiếp tới khả năng theo sát học sinh, tổ chức hoạt động học tập và giữ môi trường an toàn. Đây là lý do việc sắp xếp trường lớp cần được đánh giá bằng điều kiện học thực tế, không chỉ bằng số cơ sở giảm đi. Đoàn giám sát yêu cầu địa phương làm rõ các vấn đề phát sinh sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời trao đổi về sắp xếp lớp, bất cập chương trình và sách giáo khoa, cùng việc xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu ngành giáo dục.
Cơ sở vật chất cần theo kịp nhu cầu học tập
Tỷ lệ phòng học kiên cố tăng từ 69,5% năm 2023 lên 80,7% năm 2026, cho thấy đầu tư đã tạo chuyển biến. Tuy vậy, tỷ lệ này chưa xóa được khoảng cách giữa nhu cầu và năng lực đáp ứng: thiết bị dạy học tối thiểu còn thiếu, còn nhiều trường cần thêm phòng học và công trình phục vụ giảng dạy. Nhu cầu đầu tư giai đoạn 2026-2030 lên tới 13.086 phòng học và công trình; trong đó 8.086 phòng cần xây mới, kiên cố hóa hoặc dành cho bộ môn. Tổng nhu cầu vốn của hai đề án liên quan là 17.056 tỷ đồng, vượt khả năng cân đối ngân sách tỉnh. Vì vậy, cơ sở vật chất trường học không thể được giải quyết chỉ bằng các kế hoạch tại chỗ; cần ưu tiên nguồn lực cấp trên và phân bổ theo mức độ cấp bách.
Những thiếu hụt cụ thể cho thấy đầu tư phải gắn với nhu cầu của học sinh, không chỉ với số lượng công trình. Báo cáo nêu tình trạng phòng học diện tích nhỏ chưa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và trường nội trú chỉ có một nhân viên y tế, gây khó khăn cho việc chăm sóc sức khỏe học sinh. Học sinh ở một số địa bàn mong muốn được học tại trường nhưng diện tích và số phòng ký túc xá hạn chế, khiến trường chưa thể tăng chỉ tiêu tuyển sinh. Tỉnh đã phê duyệt các đề án về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2026-2030; thách thức tiếp theo là biến kế hoạch thành lớp học, nơi ở và dịch vụ hỗ trợ sử dụng được.
Giám sát cần dẫn tới giải pháp có thời hạn
Gia Lai có những kết quả đáng ghi nhận: tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông đạt 99,32% năm 2025 và 98,38% năm 2026; số giải học sinh giỏi quốc gia tăng từ 101 lên 120 giữa hai năm học liên tiếp. Nhưng thành tích không nên che khuất những điểm nghẽn về nhân lực, sĩ số, thiết bị và quản lý. Đoàn giám sát số 401 yêu cầu tỉnh làm rõ việc thực hiện các chủ trương phát triển giáo dục phổ thông, nhận diện việc cần xử lý ngay từ cơ sở và tổng hợp kiến nghị để báo cáo cấp có thẩm quyền. Đây là cơ hội để chuyển phản ánh của trường học thành quyết định cụ thể: biên chế được bổ sung ở đâu, phòng học nào cần ưu tiên và những vướng mắc quản lý nào phải tháo gỡ trước.
Tỉnh đề nghị ưu tiên nguồn lực cho giáo dục, nhất là khu vực biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời, định hướng đầu tư giai đoạn 2026-2030 bao gồm cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và phát triển trường nội trú, bán trú. Các kiến nghị sẽ được đoàn giám sát tiếp thu, tổng hợp để nghiên cứu trong báo cáo và trình cấp có thẩm quyền xem xét. Kết quả cần được đo bằng thay đổi mà giáo viên, học sinh cảm nhận: đủ người đứng lớp, sĩ số phù hợp và trường có điều kiện dạy học an toàn. Bổ sung 3.642 biên chế là đề xuất trọng tâm, nhưng chỉ khi nhân lực đi cùng đầu tư và cách quản lý sát thực tế, các nút thắt của giáo dục Gia Lai mới được tháo gỡ bền vững.
