Đề xuất biên chế phản ánh nhu cầu thực
Thiếu biên chế giáo dục là khoảng cách giữa số người ngành học đường cần để vận hành và số chỉ tiêu được giao, khiến việc duy trì dạy học, chăm sóc học sinh và quản lý trường lớp gặp sức ép. Tại Gia Lai, khoảng cách ấy đã trở thành kiến nghị cụ thể: tỉnh đề xuất bổ sung 3.642 biên chế cho ngành giáo dục.
Chiều 4/11, Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh về thực hiện các chủ trương, chính sách phát triển giáo dục phổ thông giai đoạn 2023–2026. Theo báo cáo ngành, nhu cầu tối thiểu là 44.085 người, trong khi biên chế được giao là 40.443; phần thiếu gồm 2.820 giáo viên và 822 nhân viên. Đây không phải con số hành chính xa rời lớp học: thiếu nhân sự có thể làm tăng gánh nặng cho đội ngũ hiện có và hạn chế hỗ trợ học sinh.
Tỉnh đã phân bổ 2.842 hợp đồng lao động trong năm học 2026–2027, chủ yếu là giáo viên trực tiếp đứng lớp. Giải pháp này giúp lấp một phần nhu cầu trước mắt, nhưng không thể thay thế một phương án biên chế ổn định, nhất là với nhân viên y tế và các vị trí hỗ trợ.
Sắp xếp trường lớp chưa xóa áp lực sĩ số
Tinh gọn mạng lưới có thể giúp quản lý hiệu quả hơn, nhưng nếu học sinh dồn về ít điểm trường mà phòng học và nhân lực không tăng tương ứng, sức ép chỉ chuyển từ bộ máy sang lớp học. Sau sắp xếp, các địa phương cơ bản ổn định tổ chức nhưng vẫn vướng sĩ số, đội ngũ và điều kiện học tập.
Tại phường Quy Nhơn Bắc, số trường công lập giảm từ 7 xuống 4; 169 lớp phục vụ 6.567 trẻ em, học sinh. Sĩ số bình quân được ghi nhận là 46,5 em mỗi lớp, cao hơn mức 40–42 học sinh mà nhiều trường xây dựng theo tiêu chí cũ có thể đáp ứng. Với gia đình, điều đó đồng nghĩa không gian học tập chật hơn; với giáo viên, việc theo sát từng em trở nên khó khăn.
Toàn tỉnh có 822 cơ sở giáo dục trong năm học 2026–2027 sau sắp xếp. Quy mô mạng lưới mới chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng phân bổ hợp lý giáo viên, nhân viên và phòng học theo số học sinh thực tế, thay vì đánh giá hiệu quả chủ yếu bằng số trường đã giảm.
Phòng học và thiết bị là nút thắt song hành
Thiếu người không phải điểm nghẽn duy nhất của giáo dục Gia Lai. Tỉnh cho biết tỷ lệ phòng học kiên cố và mức đáp ứng thiết bị dạy học tối thiểu còn thấp; nhu cầu đầu tư giai đoạn 2026–2030 lên tới 13.086 phòng học và công trình, trong đó 8.086 phòng cần xây mới, kiên cố hóa hoặc phục vụ môn học.
Nguồn lực đã tăng, tỷ lệ phòng học kiên cố cũng được cải thiện, nhưng những con số tổng thể chưa bảo đảm mọi trường có điều kiện tương xứng. Một số điểm trường nội trú còn thiếu nhân viên y tế; các phòng học diện tích nhỏ chưa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật. Những thiếu hụt ấy tác động trực tiếp đến an toàn, sức khỏe và khả năng học tập, chứ không chỉ là vấn đề xây dựng.
Bởi vậy, kế hoạch đầu tư cần ưu tiên nơi thiếu nhất, gắn xây phòng với thiết bị và nhân lực vận hành. Nếu chỉ bổ sung công trình mà không có người chăm sóc, giảng dạy và bảo trì, khoản đầu tư khó chuyển hóa thành chất lượng học tập bền vững.
Cơ chế đặc thù phải đi cùng ưu tiên vùng biên
Gia Lai đề nghị có cơ chế đặc thù, không cắt giảm cơ học biên chế giáo dục tại địa phương miền núi, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời kiến nghị ưu tiên nguồn lực cho các khu vực này. Đây là hướng đi hợp lý: phân bổ đồng đều trên giấy có thể tạo bất bình đẳng trong thực tế, bởi khoảng cách địa lý và điều kiện sinh hoạt khiến việc giữ chân nhân lực ở vùng khó khăn phức tạp hơn.
Tỉnh đang triển khai dự án bảy trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới. Nhưng trường mới chỉ là bước đầu; cần đủ giáo viên, nhân viên y tế, thiết bị và cơ chế vận hành phù hợp để học sinh được hưởng lợi lâu dài. Ưu tiên ngân sách trung ương và các chương trình mục tiêu cho cơ sở vật chất, trường nội trú, bán trú vì thế cần gắn với nhu cầu cụ thể từng địa bàn.
Các kiến nghị sau buổi làm việc ngày 4/11 sẽ được đoàn giám sát tổng hợp để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét. Kết quả cần được đo bằng việc lớp học bớt quá tải và trường khó khăn có đủ người, đủ điều kiện, không chỉ bằng số biên chế được duyệt.
Con số 3.642 nêu bật một vấn đề rộng hơn: sắp xếp trường lớp không thể thay thế đầu tư cho con người và môi trường học tập. Muốn nâng chất lượng giáo dục Gia Lai, cần biến kiến nghị thành cơ chế nhân lực ổn định và ưu tiên nguồn lực đúng nơi đang thiếu nhất.
