Kỹ năng PCCC cần được học bằng trải nghiệm
Kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và thoát nạn là khả năng nhận biết nguy cơ, ứng phó đúng khi xảy ra sự cố và tự bảo vệ mình hoặc hỗ trợ người khác trong giới hạn an toàn. Đưa nội dung này vào trải nghiệm thực tế giúp học sinh, sinh viên nhớ cách xử lý tốt hơn việc chỉ nghe phổ biến lý thuyết.
Các hoạt động tại trường cho thấy một hướng tiếp cận đáng làm thường xuyên: kết hợp nhận diện rủi ro, luyện thao tác và trao đổi tình huống. Điểm quan trọng không phải để người học thay thế lực lượng chuyên trách, mà là giúp họ bình tĩnh, biết đường thoát và gọi trợ giúp thay vì phản ứng bốc đồng. Đây cũng là phần thiết thực của an toàn học đường.
Học sinh THCS học phòng cháy lẫn phòng đuối nước
Tại Trường THCS Đông Thọ, cán bộ phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ phổ biến cách phòng ngừa cháy nổ, nhận biết nguy cơ mất an toàn, xử lý khi có cháy, thoát nạn an toàn và báo cho lực lượng chức năng. Nội dung được điều chỉnh theo lứa tuổi để học sinh hiểu việc cần làm trong tình huống khẩn cấp, thay vì chỉ ghi nhớ thuật ngữ.
Buổi hướng dẫn còn mở rộng sang phòng, chống đuối nước: nhận biết khu vực nguy hiểm, phòng tránh và kêu gọi trợ giúp khi phát hiện người gặp nạn. Lời nhắc không tự xuống nước cứu người nếu thiếu kỹ năng hoặc phương tiện là bài học thiết yếu; lòng tốt không thay thế được cách cứu hộ an toàn. Hoạt động giúp học sinh và giáo viên củng cố khả năng phòng ngừa, ứng phó với cháy nổ và tai nạn đuối nước.
Quy mô các chương trình cũng cho thấy nội dung này có thể tiếp cận đông người học: một hoạt động tại Trường Tiểu học Quảng Hưng có 851 giáo viên và học sinh tham gia.
Trẻ mầm non cần được học bằng hình ảnh và thao tác
Với trẻ nhỏ, bài giảng dài về quy trình khẩn cấp khó tạo phản xạ. Tại Trường Mầm non Đề Thám, hoạt động được tổ chức trực quan, sinh động: trẻ nhận biết nguy cơ cháy nổ, trả lời câu hỏi tình huống và làm quen với thiết bị chữa cháy, cứu nạn cứu hộ.
Các em còn thực hành dùng bình chữa cháy xách tay, rải vòi, phun nước vào mục tiêu và trải nghiệm thoát nạn bằng xe thang, dây hạ chậm, cầu dây nghiêng. Chương trình có 370 cán bộ, giáo viên, nhân viên, trẻ mầm non, phụ huynh và người dân tham gia. Những trải nghiệm này không biến trẻ thành người chữa cháy; giá trị nằm ở việc giúp các em bớt xa lạ với phương tiện và tập phản ứng phù hợp độ tuổi.
Cách tổ chức ấy khác với lứa THCS: trẻ mầm non cần hoạt động ngắn, dễ nhìn và có người lớn hướng dẫn sát, còn học sinh lớn hơn có thể tiếp nhận thêm nguyên tắc phòng ngừa, xử lý và gọi trợ giúp. Với cả hai nhóm, mục tiêu nên là thoát nạn khi cháy an toàn, không khuyến khích tự đối đầu với đám cháy.
Sinh viên luyện tình huống sát với đời sống
Ở môi trường đại học, nội dung hướng dẫn gắn với ký túc xá, phòng trọ, giảng đường và khu sinh hoạt chung. Sinh viên được nhắc về các nguy cơ quen thuộc như ổ cắm quá tải, sạc pin hoặc xe điện không đúng cách, thiết bị đun nấu trong phòng và vật dễ cháy đặt gần nguồn nhiệt. Đây là cách tiếp cận phù hợp với mức độ tự chủ cao hơn của người học.
Các bạn thực hành cúi thấp người, dùng khăn ẩm che mũi miệng, không đi thang máy và đi theo lối thoát hiểm có biển chỉ dẫn. Tình huống giả định như cháy phòng ký túc xá, khói tràn hành lang, cháy bếp hoặc mất điện buộc sinh viên đề xuất phương án, rồi nhận phân tích về điểm đúng sai. Việc tập trước giúp nhận ra những lỗi dễ mắc khi sự cố xảy ra.
Chương trình còn hướng dẫn sơ cứu ngừng tuần hoàn, hô hấp, đuối nước, điện giật, khai thông đường thở và di chuyển người bị nạn; sinh viên tìm hiểu, thực hành với bình chữa cháy, lăng vòi, đèn chỉ dẫn, đầu báo và thiết bị tại chỗ. So với hoạt động cho trẻ nhỏ, phần này đòi hỏi người học xử lý nhiều tình huống và thiết bị hơn. Từng bước học phù hợp lứa tuổi và môi trường là nền tảng thiết thực để củng cố kỹ năng PCCC, cứu nạn cứu hộ và an toàn học đường.
Thực hành để biết giới hạn và chọn đúng hành động
Điểm chung của các chương trình là chuyển kiến thức thành hành động có thể nhớ và thực hiện: nhận diện nguy cơ, chọn lối thoát, báo động, gọi trợ giúp và sử dụng thiết bị dưới hướng dẫn. Điểm khác biệt nằm ở cách dạy. Trẻ mầm non cần làm quen qua trải nghiệm có giám sát; học sinh THCS cần hiểu nguyên tắc tự bảo vệ và phòng ngừa nhiều dạng tai nạn; sinh viên cần luyện phản ứng trong không gian sinh hoạt độc lập.
Vì vậy, hiệu quả không nên được đánh giá chỉ bằng số người dự hoặc số thiết bị được giới thiệu. Điều đáng kể hơn là người học có biết tránh nguy hiểm, thoát nạn đúng cách và không tự đặt mình vào rủi ro khi cứu người hay không. Đưa thực hành phù hợp từng độ tuổi vào trường học là lựa chọn đúng đắn: bình tĩnh xử lý và ưu tiên an toàn mới là đích đến của mọi bài học PCCC.
