Văn hóa được học bằng cách tham gia
Giáo dục văn hóa truyền thống qua trải nghiệm là cách đưa học sinh trực tiếp tham gia hoạt động cộng đồng để các em cảm nhận, thực hành và hiểu những giá trị văn hóa trong đời sống. Tại Trường THCS Chiềng Sinh, xã Chiềng Sinh, tỉnh Điện Biên, cách làm ấy biến ngày hội học đường thành một phần của quá trình giáo dục, thay vì chỉ là dịp vui chơi ngoài giờ.
Điểm đáng chú ý là học sinh không chỉ nghe giới thiệu phong tục hay ý nghĩa ngày lễ, Tết mà còn được góp sức tạo nên không gian văn hóa. Từ hội chợ Xuân đến Tết Trung thu, các hoạt động được xây dựng để các em tham gia và tìm hiểu truyền thống theo cách gần gũi, sinh động. Với học sinh vùng cao, những sân chơi như vậy có ý nghĩa thiết thực: văn hóa hiện diện trong việc các em cùng làm, cùng chơi và cùng chia sẻ, chứ không chỉ nằm trong lời giảng.
Gian hàng Xuân là lớp học kỹ năng
Hội chợ Xuân “Xuân yêu thương” cho thấy trải nghiệm học sinh có thể gắn việc tìm hiểu Tết với những kỹ năng sử dụng hằng ngày. Các gian hàng được chia theo khối, lớp; học sinh cùng giáo viên và phụ huynh chuẩn bị, trang trí, sắp xếp hàng hóa rồi giới thiệu sản phẩm trước tập thể. Mỗi phần việc đều đòi hỏi các em phối hợp, chủ động và có trách nhiệm với nhóm.
Khi tự giới thiệu sản phẩm, học sinh rèn sự tự tin và khả năng diễn đạt trong một tình huống cụ thể. Đây là ưu điểm của giáo dục văn hóa qua hoạt động: kiến thức không tách rời việc làm, còn kỹ năng vốn khó hình thành chỉ qua bài giảng được thực hành ngay trong môi trường tập thể. Theo thầy Trần Quang Điệp, Hiệu trưởng nhà trường, sân chơi tập thể cần gắn với giáo dục kỹ năng sống và phát triển toàn diện. Nhận định ấy cũng đặt ra tiêu chuẩn cần thiết: hoạt động chỉ có chiều sâu khi học sinh thực sự được tham gia.
Sẻ chia cũng là một giá trị văn hóa
Gian hàng 0 đồng trong hội chợ mở rộng bài học từ văn hóa ngày Tết sang sự quan tâm dành cho người gặp khó khăn. Chính quyền địa phương, cán bộ, giáo viên, học sinh và phụ huynh cùng đóng góp sản phẩm để hỗ trợ người dân và học sinh có hoàn cảnh khó khăn tại xã Chiềng Sinh. Học sinh tham gia sắp xếp, trưng bày và hướng dẫn người đến nhận hàng.
Giá trị cốt lõi không nằm ở số lượng quà mà ở việc các em nhìn thấy sự sẻ chia được thực hiện bằng hành động. Qua những công việc cụ thể, học sinh được bồi dưỡng tinh thần tương thân tương ái và biết quan tâm đến những hoàn cảnh khác nhau. Sự đồng hành của gia đình, nhà trường và cộng đồng khiến ngày hội học đường trở thành nơi nhiều thế hệ cùng góp sức; nhờ vậy, bài học về truyền thống không dừng ở biểu tượng mà nối liền với cách đối xử với người khác.
Giữ nhịp truyền thống bằng hoạt động gần gũi
Nhà trường còn tổ chức chương trình Trung thu năm học 2025–2026 với chủ đề “Lồng đèn thắp sáng ước mơ”, kết hợp văn nghệ, múa hát tập thể, trò chơi dân gian và sinh hoạt theo lớp. Những hình thức này giúp học sinh tiếp cận biểu tượng văn hóa truyền thống trong không khí gần gũi, phù hợp lứa tuổi. Sự đa dạng của hoạt động cũng cho thấy việc giữ nhịp văn hóa trong trường học không nhất thiết phải bắt đầu bằng chương trình lớn.
Điều làm nên ý nghĩa của các hoạt động ở Chiềng Sinh là sự kết nối giữa hiểu biết, thực hành và tinh thần sẻ chia. Khi học sinh cùng chuẩn bị gian hàng, tham gia trò chơi dân gian hay hỗ trợ người cần giúp đỡ, các em vừa cảm nhận văn hóa vừa học cách sống có trách nhiệm với tập thể. Vì thế, trải nghiệm không nên được xem là phần trang trí cho năm học: đó là con đường cụ thể để tình yêu văn hóa truyền thống bén rễ và được tiếp nối trong đời sống học đường.
