Đưa ngày kỷ niệm vào đời sống học đường
Ngày Văn hóa Việt Nam là dịp 24/11 để giáo dục giá trị văn hóa dân tộc và gắn hoạt động kỷ niệm với việc xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện, giàu bản sắc. Bộ GD&ĐT ban hành văn bản số 7692/BGDĐT-HSSV hướng dẫn các sở giáo dục, cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp tổ chức ngày này gắn với xây dựng văn hóa học đường. Đợt cao điểm tuyên truyền được triển khai từ ngày 18/11 đến 24/11/2026. Đây không nên là một tuần lễ trang trí thêm vào lịch học, mà là cơ hội để nhà trường hỏi điều thiết thực hơn: học sinh có biết tôn trọng nhau, gắn bó với cộng đồng và trân trọng di sản quanh mình hay không? Muốn trả lời, hoạt động phải đi vào lớp học, quan hệ ứng xử và trải nghiệm thường ngày.
Việc gắn ngày 24/11 với tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc từ 18/11 nhấn mạnh vai trò của văn hóa như nền tảng tinh thần và nguồn lực phát triển. Với người học, ý nghĩa ấy cần hiện lên qua lòng yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc, ý thức giữ gìn bản sắc và cách đối xử có trách nhiệm với người khác. Nếu chỉ nghe diễn văn mà không có dịp thực hành, thông điệp khó vượt khỏi buổi lễ.
Chọn hoạt động vừa sức, có người học tham gia
Bộ GD&ĐT yêu cầu hoạt động thiết thực, tiết kiệm, phù hợp lứa tuổi và điều kiện từng cơ sở; người học cần được đặt ở vị trí trung tâm, có cơ hội chủ động tham gia và sáng tạo. Cách làm phù hợp không nhất thiết phải là một chương trình lớn: trường có thể lồng ghép nội dung vào sinh hoạt chuyên đề, chào cờ đầu tuần, sinh hoạt lớp hoặc hoạt động Đoàn, Đội, Hội. Các hoạt động trường học như kể chuyện về di sản địa phương, tìm hiểu phong tục gia đình hay thảo luận tình huống ứng xử sẽ hiệu quả hơn nếu học sinh được đặt câu hỏi, làm sản phẩm và chia sẻ điều mình học được.
Trải nghiệm và giáo dục di sản cũng cần linh hoạt theo vùng miền, thay vì áp dụng một kịch bản đồng loạt. Một trường ở đô thị có thể khai thác ký ức khu phố, trong khi trường ở địa phương khác có thể kết nối bài học với nghề truyền thống hoặc di tích gần trường. Giáo viên và cán bộ quản lý phải làm gương trong ngôn ngữ, thái độ và cách giải quyết bất đồng. Khi người lớn thực hành điều đang dạy, văn hóa học đường mới trở thành nếp sống, chứ không chỉ là chủ đề của một buổi ngoại khóa.
Thước đo là chuyển biến, không phải số lượng sự kiện
Lưu ý quan trọng nhất của Bộ là tránh hình thức, phô trương, lãng phí, không tổ chức đồng loạt gây tốn kém và không ảnh hưởng kế hoạch dạy học chính khóa. Vì vậy, nhà trường nên căn cứ điều kiện thực tế để lập kế hoạch hoặc lồng ghép hoạt động văn hóa, trải nghiệm và giáo dục di sản. Không có lý do để biến ngày kỷ niệm thành cuộc đua sân khấu, trang phục hay quy mô sự kiện. Tổ chức nhỏ nhưng tạo được cơ hội để học sinh tìm hiểu, đối thoại và cùng làm vẫn có giá trị hơn chương trình cầu kỳ mà người học chỉ ngồi xem.
Đánh giá cũng phải dịch chuyển từ số văn bản, số tiết mục và số sự kiện sang những thay đổi quan sát được: thái độ với bạn bè, cách ứng xử với giáo viên, sự tôn trọng khác biệt và cảm giác an toàn, gắn bó trong trường. Nhà trường có thể lắng nghe phản hồi của học sinh sau hoạt động, xem xét tình huống ứng xử thực tế và rà soát quy tắc ứng xử cho phù hợp cộng đồng địa phương. Khi học sinh biết thêm về di sản, trân trọng nguồn cội và thể hiện điều đó trong hành vi, mục tiêu giữ gìn bản sắc mới có kết quả cụ thể.
Từ tuần cao điểm đến nếp văn hóa lâu dài
Khoảng thời gian từ 18/11 đến 24/11 nên là điểm khởi đầu để khơi gợi chủ đề, không phải giới hạn của giáo dục văn hóa. Nhà trường có thể nối tiếp nội dung trong giờ học, sinh hoạt lớp và các hoạt động trải nghiệm, đồng thời tạo điều kiện để học sinh, gia đình và cộng đồng cùng tham gia. Câu chuyện về người tốt, việc tốt hay di sản địa phương cần được truyền tải chính xác, phù hợp với môi trường giáo dục; quy tắc ứng xử cũng cần thể hiện rõ thái độ và hành vi mà cả người học lẫn đội ngũ nhà trường cùng cam kết.
Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ tránh được bệnh hình thức khi mỗi hoạt động để lại điều người học có thể mang vào cuộc sống: hiểu hơn về quê hương, biết tôn trọng sự khác biệt và có trách nhiệm với cộng đồng. Đó cũng là cách xây dựng văn hóa học đường bền vững hơn một buổi lễ chỉ được ghi nhận bằng ảnh và báo cáo. Thành công không nằm ở độ lớn của chương trình, mà ở việc những giá trị được nhắc đến trong tuần cao điểm tiếp tục hiện diện trong cách mọi người sống và học cùng nhau.
