Khoa học phải dẫn đường cho quyết sách
COP31 là hội nghị khí hậu của Liên Hợp Quốc, nơi các quốc gia đàm phán cách giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và huy động nguồn lực để thực hiện cam kết toàn cầu. Hội nghị khai mạc ngày 9.11 tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, với đại diện gần 200 quốc gia cùng các tổ chức quốc tế, giới khoa học, doanh nghiệp và xã hội dân sự.
Ngay trong ngày khai mạc, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo một siêu El Niño đang tác động lên hành tinh vốn đã nóng lên do biến đổi khí hậu do con người gây ra. Ông kêu gọi lãnh đạo nghiêm túc cắt giảm khí thải, đẩy nhanh chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch và cấp tài chính để bảo vệ các quốc gia dễ tổn thương. Đây không chỉ là lời kêu gọi chính trị: chính sách khí hậu cần bám sát bằng chứng khoa học khí hậu, thay vì trì hoãn sau những tuyên bố thiếu lộ trình.
Bản cập nhật của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) công bố ngày khai mạc cho thấy nhiệt độ bề mặt trung bình toàn cầu trong chín tháng đầu năm cao hơn khoảng 1,47 độ C so với mức tiền công nghiệp giai đoạn 1850–1900. Con số ấy đặt lên bàn đàm phán một thước đo rõ ràng: khoảng cách giữa cam kết và triển khai đang trở nên khó biện minh hơn.
Những kỷ lục khí hậu không còn là cảnh báo xa
WMO cho biết năm 2026 có thể nằm trong nhóm bốn năm nóng nhất từng được ghi nhận, nối tiếp chuỗi bốn năm có nhiệt độ cao nhất trong lịch sử quan trắc. Sức ép không dừng ở không khí: đại dương hấp thụ khoảng 90% lượng nhiệt dư thừa của hệ thống khí hậu, và năm nay được dự báo là năm thứ mười liên tiếp nhiệt lượng tích trữ trong đại dương lập kỷ lục. Mực nước biển trung bình toàn cầu cũng đạt mức cao nhất trong hồ sơ vệ tinh, còn nhiệt độ mặt biển liên tiếp phá kỷ lục theo tháng.
Với người dân, những chỉ dấu này không phải số liệu xa vời. Chúng gắn với nguy cơ nắng nóng, hạn hán, mưa lớn và bão nhiệt đới gia tăng—những biến cố có thể đe dọa sức khỏe, nhà cửa, sinh kế và nguồn nước. Guterres mô tả đây là “kỷ nguyên mới của thời tiết cực đoan”, đồng thời cảnh báo người ít góp phần gây ra khủng hoảng lại thường chịu hậu quả trước và nặng nề nhất.
El Niño đang phát triển có thể làm tăng thêm áp lực, với nguy cơ nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng và nắng nóng, hạn hán, mưa lớn trầm trọng hơn trong năm 2027. Khi hiểm họa đã tác động trực tiếp đến đời sống, trì hoãn hành động không còn là lựa chọn trung tính.
Từ cam kết đến việc làm và nguồn lực
Trọng tâm của COP31 hành động khí hậu phải là chuyển lời hứa thành các biện pháp giảm phát thải có thể triển khai và kiểm chứng. Điện khí hóa giao thông, sưởi ấm và công nghiệp, cùng mở rộng năng lượng tái tạo, nâng cấp lưới điện và tăng hiệu quả sử dụng năng lượng, là những hướng đi cần được đẩy nhanh. Song song, các đô thị và cộng đồng cần hạ tầng chống chịu tốt hơn, dự báo đáng tin cậy, cảnh báo sớm và kế hoạch ứng phó trước thiên tai.
Công nghệ không thể thay thế sự công bằng trong phân bổ trách nhiệm. Các nước đang phát triển cần nguồn lực để thích ứng, khắc phục thiệt hại và chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp; người lao động trong những ngành phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch cũng cần được hỗ trợ đào tạo và tìm việc mới. Nếu thiếu tài chính và lộ trình chuyển đổi công bằng, các mục tiêu giảm phát thải sẽ khó thành hiện thực, còn những cộng đồng dễ tổn thương tiếp tục trả giá.
Hội nghị kéo dài đến ngày 20.11; Hội nghị Thượng đỉnh các nhà lãnh đạo thế giới dự kiến diễn ra trong hai ngày 11–12.11 để bàn định hướng hành động. Thước đo thành công không nên là thêm bao nhiêu tuyên bố, mà là liệu các bên có đồng thuận về nguồn lực, trách nhiệm và lộ trình thực hiện hay không. Khoa học đã chỉ rõ hướng đi; giờ đây, các nhà lãnh đạo phải chứng minh rằng họ sẵn sàng đi theo hướng đó.
Một điểm sáng là số quốc gia có hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai tăng từ 55 năm 2015 lên 136 vào năm ngoái, góp phần giảm rủi ro trước thảm họa. Đây là bằng chứng rằng hành động có thể bảo vệ con người ngay cả khi khủng hoảng tiếp diễn. Nhưng cảnh báo sớm chỉ giảm thiệt hại trước mắt; cắt giảm phát thải và hỗ trợ thích ứng mới là phần việc COP31 không thể né tránh.
