Thước đo COP31: nguồn lực đến được nơi cần thiết
Cam kết khí hậu là những mục tiêu và nghĩa vụ các quốc gia thống nhất nhằm giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và hỗ trợ những cộng đồng chịu tác động. Giá trị của chúng không nằm ở lời tuyên bố, mà ở nguồn lực và hành động cụ thể giúp người dân chống chịu tốt hơn trước thiên tai.
COP31 diễn ra tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, từ ngày 9 đến 20/11, với đại biểu từ gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Bối cảnh khiến hội nghị khó né tránh câu hỏi cốt lõi: vì sao cam kết vẫn chưa thành hành động? Thiếu hụt nguồn lực tài chính và khoảng cách giữa lời hứa với kết quả đang cản trở ứng phó khí hậu. Vì vậy, hội nghị nên được đánh giá không phải bằng số mục tiêu mới được công bố, mà bằng tiến độ thực hiện và cách phân bổ nguồn lực.
Khoảng cách ấy có hệ quả rất cụ thể. Tiền thích ứng có thể giúp xây đê biển, trồng giống cây chịu hạn hoặc gia cố nhà cửa; nếu thiếu hỗ trợ, các nước dễ tổn thương lại phải dồn nguồn lực khắc phục thiên tai thay vì đầu tư cho y tế, giáo dục và hạ tầng. Đây không phải tranh luận kỹ thuật xa đời sống: nó quyết định mức an toàn của gia đình và cộng đồng.
Tài chính thích ứng là phép thử về trách nhiệm
Hỗ trợ tài chính cho các nước thích ứng được dự báo tiếp tục là chủ đề nóng tại COP31. Trọng tâm không chỉ là huy động thêm tiền, mà còn là bảo đảm nguồn vốn đến đúng quốc gia, cộng đồng và giải pháp cần thiết. Nếu tài chính khí hậu chỉ tồn tại trên giấy hoặc tiếp cận quá chậm, người dân sẽ tiếp tục gánh phần lớn thiệt hại từ lũ lụt, hạn hán và cháy rừng.
Báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc ước tính các nước đang phát triển cần khoảng 305 tỷ USD mỗi năm cho thích ứng vào năm 2035, trong khi nguồn tài chính hiện có mới đáp ứng khoảng 10% nhu cầu. Khoảng cách đó cho thấy lời hứa hỗ trợ phải đi kèm kế hoạch giải ngân rõ ràng, khả năng tiếp cận thực tế và ưu tiên cho cộng đồng dễ bị tổn thương.
Một khoản đầu tư thích ứng có thể quyết định liệu trường học, nhà cửa và sinh kế có đứng vững sau thiên tai hay không. COP31 cần coi việc thu hẹp thiếu hụt này là trách nhiệm chung, thay vì để các nước chịu tác động nặng nhất tự xoay xở với nguồn lực hạn chế.
Ưu tiên thực hiện Hiệp định Paris, không chạy theo lời hứa mới
Singapore đưa ra một thông điệp đáng chú ý trước hội nghị: theo Bộ trưởng Phát triển Bền vững và Môi trường Grace Fu, các bên nên tập trung thực hiện những thỏa thuận hiện có trong khuôn khổ Hiệp định Paris, thay vì đặt thêm mục tiêu cắt giảm phát thải. Đây là lựa chọn đúng lúc. Thêm cam kết có thể tạo ấn tượng về tham vọng, nhưng nếu các mục tiêu trước đó vẫn thiếu kế hoạch, vốn và trách nhiệm giải trình thì tiến trình khí hậu chỉ tích lũy thêm khoảng cách.
Bà Fu cũng thừa nhận đàm phán đa phương đối mặt với tiến độ chậm và hạn chế trong cơ chế ra quyết định. Những bất đồng về an ninh năng lượng càng khiến sự đồng thuận khó đạt hơn, nhưng không thể trở thành lý do trì hoãn thích ứng hoặc triển khai các thỏa thuận đã thống nhất. COP31 cần tạo tiến triển ở những lĩnh vực có thể đi trước, thay vì chờ một bước đột phá bao trùm mọi vấn đề.
Tập trung thực thi không đồng nghĩa với hạ thấp tham vọng. Đó là yêu cầu biến mục tiêu thành chính sách, dự án và kết quả có thể kiểm chứng — điều kiện để Hiệp định Paris còn sức thuyết phục.
EU thúc đẩy hợp tác, nhưng kết quả mới là thước đo
EU nhấn mạnh hợp tác với các đối tác quốc tế để thúc đẩy hành động khí hậu toàn cầu. Khối này dự kiến phối hợp với Thổ Nhĩ Kỳ, thông qua Câu lạc bộ Khí hậu, nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa xanh và các sáng kiến đa phương. EU cũng muốn thúc đẩy chiến dịch “Điện khí hóa ngay” và vai trò của thị trường carbon trong việc khuyến khích giảm phát thải, thu hút đầu tư.
Về thích ứng, EU sẽ thúc đẩy triển khai tại COP31 các chỉ số đã thống nhất ở COP30 trong khuôn khổ UAE-Belém, để các nước đánh giá tiến độ và cải thiện năng lực ứng phó. Khối này đồng thời ủng hộ thực hiện Mục tiêu định lượng tập thể mới, với sự chú trọng dành cho các nước kém phát triển nhất và các quốc đảo nhỏ. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng khẳng định EU tiếp tục cam kết thực hiện Hiệp định Paris và huy động tài chính khí hậu.
Những sáng kiến đó chỉ có ý nghĩa nếu kéo theo phối hợp thực chất, nguồn lực dễ tiếp cận và tiến độ minh bạch. COP31 không cần thêm một danh sách dài lời hứa; hội nghị cần chứng minh rằng các cam kết hiện có đang được thực hiện. Kết luận nên rõ ràng: thành công khí hậu bắt đầu khi tiền, chính sách và trách nhiệm cùng đến được với những người cần chúng.
