Từ chuyến thăm cấp cao đến một khuôn khổ mới
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là hoạt động ngoại giao cấp cao nhằm định hình khuôn khổ hợp tác Việt Nam–Nhật Bản ở tầm cao mới, mở rộng phối hợp chiến lược và hướng thành quả tới người dân hai nước. Nhận lời mời của Nhà nước Nhật Bản, ông Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam dự kiến thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến ngày 11/11/2026. Đây là chuyến thăm đầu tiên của ông trên cương vị Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đồng thời tiếp nối hoạt động trao đổi đoàn cấp cao sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae vào tháng 5/2026.
Thông điệp đáng chú ý không chỉ nằm ở nghi thức hay tuyên bố nâng cấp quan hệ. Trọng tâm là cùng định vị, xác lập khuôn khổ hợp tác song phương ở tầm cao mới, với tầm nhìn dài hạn trong các lĩnh vực chiến lược và cam kết tạo ra giá trị để người dân được thụ hưởng. Đó là phép thử thực chất: một khuôn khổ mới chỉ có ý nghĩa nếu giúp hai bên phối hợp tốt hơn và biến ưu tiên cấp cao thành công việc cụ thể.
Thời điểm thuận lợi để biến thế mạnh bổ trợ thành năng lực chung
Chuyến thăm diễn ra khi cả hai nước cùng tìm động lực phát triển mới, nhưng từ những vị thế khác nhau. Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hướng tới các mục tiêu phát triển 100 năm vào năm 2030 và 2045; Nhật Bản gắn tăng trưởng với khoa học-công nghệ, đồng thời tìm cách củng cố sức mạnh quốc gia và vị thế trong các ngành kinh tế, công nghệ then chốt. Điểm gặp nhau là nhận thức rằng đổi mới sáng tạo, công nghệ và chất lượng nhân lực sẽ quyết định sức cạnh tranh tương lai.
Nhật Bản có công nghệ, vốn, nền tảng công nghiệp và kinh nghiệm quản trị; Việt Nam có nguồn nhân lực, thị trường năng động và khát vọng phát triển. Vì vậy, quan hệ Việt Nhật có cơ hội chuyển từ mô hình hỗ trợ một chiều sang hợp tác cùng tạo năng lực và lợi ích. Nhu cầu này càng rõ khi cạnh tranh công nghệ mới nổi, bảo đảm tài nguyên và các thách thức về an ninh kinh tế, năng lượng, lương thực đòi hỏi hai nước phối hợp chặt chẽ hơn.
Quan hệ hợp tác đã mở rộng từ kinh tế sang an ninh và an ninh kinh tế. Trong bối cảnh quốc tế biến động, Việt Nam cũng được Nhật Bản xem là đối tác then chốt trong sáng kiến Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở. Điều đó khiến chuyến thăm có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ song phương: tin cậy chính trị có thể tạo nền cho phối hợp khu vực, nhưng cần được nuôi bằng những lĩnh vực hợp tác cụ thể.
Ưu tiên chiến lược cần đi cùng lợi ích dễ nhận thấy
Hướng hợp tác mới nên tập trung vào những lĩnh vực vừa có ý nghĩa chiến lược, vừa tạo năng lực lâu dài: khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao khả năng tự chủ của mỗi nước. An ninh kinh tế, năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và vũ trụ là những lĩnh vực được hai bên xác định có dư địa phối hợp. Nhật Bản cũng dự kiến thúc đẩy các dự án trong sáng kiến POWERR Asia, nhằm tăng cường hệ thống cung ứng năng lượng, đa dạng hóa nguồn năng lượng và nâng trình độ công nghiệp tại Việt Nam cùng các nước châu Á.
Tuy nhiên, không nên đánh giá thành công chỉ bằng số lĩnh vực được nêu trong tuyên bố. Hợp tác giáo dục, đào tạo, lao động và khoa học-công nghệ mới là nơi người dân có thể cảm nhận trực tiếp qua cơ hội học tập, việc làm và phát triển sự nghiệp tại Nhật Bản. Doanh nghiệp cũng cần môi trường phối hợp rõ ràng để chuyển cam kết thành dự án, kết nối chuỗi cung ứng và việc làm có chất lượng. Thước đo phù hợp nhất là lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp hai nước, chứ không phải độ dài của danh mục hợp tác.
Từ định hướng cấp cao đến tiến độ thực hiện
Giá trị của khuôn khổ hợp tác mới sẽ phụ thuộc vào bước tiếp theo: xác định rõ nhiệm vụ, đầu mối và tiến độ thực hiện các thỏa thuận. Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản dự kiến phối hợp triển khai công việc này ngay sau chuyến thăm. Đây là khâu thường quyết định cam kết có trở thành hợp tác bền vững hay dừng ở thiện chí. Hai nước cũng có cơ hội duy trì trao đổi trong các diễn đàn khu vực: Việt Nam đảm nhiệm Chủ tịch CPTPP trong năm nay và là nước chủ nhà APEC vào năm sau.
Nhìn tổng thể, chuyến thăm Nhật Bản là cơ hội để quan hệ Việt Nhật chuyển từ nền tảng tin cậy đã được vun đắp sang một chương trình hợp tác có trọng tâm, thời hạn và lợi ích đo đếm được. Tham vọng nâng tầm là cần thiết, nhưng sẽ chỉ thuyết phục khi công nghệ, năng lượng, an ninh và phát triển nhân lực tạo ra thay đổi trong năng lực của doanh nghiệp và cơ hội của người dân. Kết luận cần rõ ràng: khuôn khổ mới đáng giá không phải vì tên gọi cao hơn, mà vì hai nước cùng thực hiện được những cam kết dài hạn và chia sẻ thành quả một cách thiết thực.
